Mo'minun surasi — Oyat 113

Kalimalarning ma'nolari:

• Labitsnā: Biz qoldik, turdik (muddat o'tkazdik).
• Ba'zu yawm: Bir kunning bir qismi, bir oz vaqt.
• Al-'Āddīn: Hisob-kitob qiluvchilar, kunlar va oylarni sanovchilar (ya'ni, farishtalar).

Tafsir:

Qiyomat kuni gunohkorlar qabrda yoki dunyoda o'tkazgan vaqtlarini so'ralganda, ular azobning dahshati va qattiq qo'rquv tufayli vaqtni juda qisqa his qiladilar. Shuning uchun ular: "Biz (dunyoda yoki qabrda) bir kun yoki bir kunning bir qismidangina turdik", deya javob beradilar. Ular o'tgan muddatni shunchalik qisqa va noaniq biladilarki, hatto o'zlariga ishonmay, "Hisob-kitob qiluvchi farishtalardan so'ra", deyishadi. Chunki ular azobning og'irligidan vaqt hissini yo'qotgan, faqat o'zlarini oqlash va azobdan qutulish uchun bahona izlaydilar. Holbuki, ularning dunyoda uzoq yillar yashaganliklari, Allohning ne'matlari bilan ta'minlanganliklari va oxiratni inkor etganliklari aniq edi. Bu holat ularning o'sha kundagi sarosimaligi va pushaymonligini ko'rsatadi.

Foydalar:

1. Vaqtning qadri: Bu oyat bizga dunyo hayoti oxirat oldida juda qisqa ekanini eslatadi. Bir umr ko'p bo'lib ko'rinsa-da, oxirat azobi yoki ne'mati oldida bir kun yoki bir soatdek tuyuladi. Shuning uchun har bir lahzani Allohga ibodat va yaxshi amallar bilan o'tkazishga harakat qilish kerak.
2. Azobning dahshati: Qiyomat kuni gunohkorlarning vaqt hissini yo'qotishi azobning naqadar og'ir ekanidan dalolatdir. Bu bizni gunohlardan qochishga va Allohning rahmatiga erishish uchun tirishishga undaydi.
3. Hisob-kitobning haqiqati: Bu oyatda farishtalarning amallar va umrlarni hisobga olishlari zikr qilingan. Bu esa har bir ishimiz, har bir soniyamiz nazorat ostida ekanini va qiyomat kuni hammasidan so'ralishimizni eslatadi. Shu bois, har bir amalimizni Alloh rozi bo'ladigan tarzda qilishga intilishimiz lozim.
4. Tavba va imkoniyat: Hozircha biz dunyodamiz va tavba qilish, yaxshi amallar qilish imkoniyatiga egamiz. Qiyomatda esa bu imkoniyat yo'qoladi va faqat afsus-nadomat qoladi. Shuning uchun bu oyat bizni hozirgi paytdan foydalanib, oxiratni obod qilishga chorlaydi.