سوره فرقان — آيت 30

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• الرَّسُولُ: يعني الله جو نبي محمد ﷺ.
• مَهْجُورًا: ڇڏيل، ترڪ ٿيل، بي ڌيان ڪيل. اهو لفظ ”هَجْر“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ڇڏڻ ۽ پاسو ڪرڻ.

2) آيت جي تفسير:

هن آيت ۾ الله تعاليٰ پنهنجي نبي محمد ﷺ جو قيامت جي ڏينهن جو هڪ اظهار بيان ڪري رهيو آهي. نبي ڪريم ﷺ پنهنجي پالڻهار جي حضور ۾ پنهنجي قوم جي شڪايت ڪندي عرض ڪندا ته: اي منهنجا رب! منهنجي قوم هن قرآن کي ڇڏي ڏنو ۽ کانئس منهن موڙي ورتو. انهن نه ان کي غور سان ٻڌو، نه ان ۾ تدبر ڪيو، نه ان تي عمل ڪيو ۽ نه ئي ان کي ٻين تائين پهچايو. اهي ان کان بي پرواهه ٿي ويا ۽ ان کي وساري ويٺا.

هتي ”قوم“ مان مراد نبي ڪريم ﷺ جي قوم قريش آهي، جيڪي سڀ کان وڌيڪ ان جي ويجهو هئا ۽ جن تي ان کي سمجهڻ ۽ مڃڻ جي سڀ کان پهرين ذميواري هئي، پر انهن ئي سڀ کان وڌيڪ ان کان پاسو ڪيو. اهڙي طرح اهي قرآن کي ترڪ ڪرڻ ۽ ان کان منهن موڙڻ ۾ اڳڀرا ٿي ويا.

هن آيت ۾ انهن سڀني ماڻهن لاءِ وڏو خوف ۽ تنبيهه آهي، جيڪي قرآن کي ڇڏي ڏين ٿا، ان کي نه پڙهن ٿا، نه سمجهن ٿا ۽ نه ان تي عمل ڪن ٿا. قرآن کي ڇڏڻ جو مطلب صرف ان کي نه پڙهڻ ئي ناهي، پر ان کان پاسو ڪرڻ، ان جي هدايتن کي نظرانداز ڪرڻ ۽ ان تي عمل نه ڪرڻ پڻ آهي. اهڙو عمل الله تعاليٰ وٽ سخت ناپسنديده آهي ۽ قيامت جي ڏينهن نبي ڪريم ﷺ جي شڪايت جو سبب بڻجندو.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• قرآن مجيد الله تعاليٰ جي طرفان انسانيت لاءِ هڪ عظيم نعمت ۽ هدايت جو سرچشمو آهي. ان کي ڇڏڻ يا ان کان بي پرواهه ٿيڻ سخت نقصان جو سبب آهي.
• قرآن کي صرف پڙهڻ ئي ڪافي ناهي، پر ان کي سمجهڻ، ان ۾ غور ۽ تدبر ڪرڻ ۽ ان تي عمل ڪرڻ هر مسلمان جي بنيادي ذميواري آهي.
• قرآن کي ٻين تائين پهچائڻ ۽ ان جي تعليمات کي عام ڪرڻ پڻ هڪ اهم فريضو آهي، جيئن ان کي ڇڏڻ جو الزام نه لڳي.
• هي آيت اسان کي خبردار ڪري ٿي ته قرآن کان منهن موڙڻ ۽ ان کي وسارڻ اسان جي دنيا ۽ آخرت ٻنهي جي تباهيءَ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.
• قرآن سان محبت، ان جي تلاوت، ان جي تعليم ۽ ان تي عمل اسان جي زندگيءَ کي روشن ۽ ڪامياب بڻائي ٿو ۽ اسان کي الله تعاليٰ جي رحمت ۽ نبي ڪريم ﷺ جي شفاعت جو حقدار بڻائي ٿو.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان قرآن کي پنهنجي زندگيءَ جو مرڪز بڻايون، ان کي روزانو پڙهيون، سمجهيون ۽ ان جي هدايتن تي هلون، ته جيئن اسان قيامت جي ڏينهن نبي ڪريم ﷺ جي شڪايت جو سبب نه بڻجون، پر ان جي فخر ۽ خوشيءَ جو ذريعو بڻجون.