سوره شعراء — آيت 169

1) لفظن جي معنيٰ:

• رَبِّ: اي منهنجا پالڻهار، منهنجا مالڪ ۽ سنڀاليندڙ.
• نَجِّنِي: مون کي بچاءِ، نجات ڏي، ڇوٽڪارو ڏي.
• أَهْلِي: منهنجو گهر ڀاتي، منهنجو ڪٽنب ۽ پيروڪار.
• مِمَّا يَعْمَلُونَ: ان کان جيڪو هي ماڻهو ڪري رهيا آهن، يعني سندن بدڪردار ۽ ان جو نتيجو.

2) تفسير:

حضرت لُوط عليه السلام پنهنجي قوم کي سالن تائين حق جي دعوت ڏني، پر اها قوم پنهنجي بڇڙي ۽ بيحياءِ عمل کان باز نه آئي. جڏهن پاڻ عليه السلام کي يقين ٿي ويو ته هاڻي هي ماڻهو سڌرڻ وارا نه آهن، تڏهن پنهنجي پالڻهار ڏانهن رخ ڪري دعا گهري ۽ چيائين:

”اي منهنجا پالڻهار! مون کي ۽ منهنجي ڪٽنب کي ان بڇڙي عمل جي شامت ۽ ان جي سزا کان بچاءِ، جيڪو منهنجي قوم جا ماڻهو ڪري رهيا آهن.“

يعني پاڻ عليه السلام صرف پنهنجي ذات لاءِ نجات نه گهري، پر پنهنجي گهر ڀاتين ۽ اهل ايمان لاءِ به دعا گهري. سندس دعا ٻن شين کان پناهه جي طلب هئي: هڪ ان قبيح ۽ بيحياءِ فعل جي شامت ۽ بداثري کان، ۽ ٻيو ان عذاب کان جيڪو ان قوم تي ان جي ڪردار جي ڪري اچڻو هو. اهڙي طرح الله تعاليٰ سندس دعا قبول ڪئي ۽ کيس ۽ سندس اهل ايمان کي بچايو، جڏهن ته بڇڙي عمل ڪندڙ قوم تي سخت عذاب نازل ٿيو.

هن آيت مان معلوم ٿئي ٿو ته نبي ۽ صالح ماڻهو به پنهنجي ڪوشش ۽ دعوت کان پوءِ الله تي ڀاڙين ٿا، ۽ پنهنجي ۽ پنهنجي ڪٽنب جي حفاظت لاءِ دعا گهرڻ سنت انبيا آهي.

3) فائدا ۽ سبق:

• دعا مؤمن جو هٿيار آهي: جڏهن دنيا جا سڀ ذريعا ختم ٿي وڃن، تڏهن به الله جو دروازو کليل آهي. حضرت لُوط عليه السلام قوم جي ضد کان پوءِ به دعا ڇڏي نه، پر الله ڏانهن رجوع ڪيو.
• ڪٽنب جي فڪر جي ترغيب: نبي پنهنجي اهل لاءِ به دعا گهري. اسان کي به پنهنجي گهر ڀاتين جي دنيا ۽ آخرت جي حفاظت لاءِ دعا گهرڻ گهرجي.
• بدڪردار قومن جي پڄاڻيءَ مان عبرت: جيڪا قوم بڇڙا عمل ڪندي رهي ۽ ان کان باز نه اچي، تنهن تي عذاب اچي ٿو. ان کان بچڻ جو واحد رستو توبه ۽ نيڪي آهي.
• الله ٻڌندڙ ۽ قبول ڪندڙ آهي: الله تعاليٰ پنهنجي نبي جي دعا قبول ڪئي ۽ کيس ۽ سندس اهل کي بچايو. اهو اسان لاءِ اميد ۽ تسلي جو پيغام آهي ته سچي دل سان گهرڻ وارو خالي نه موٽندو آهي.
• اسلام ۾ پاڪيزگي ۽ حياءُ جي اهميت: هن آيت ۾ جن بڇڙن عملن جو ذڪر آهي، سي بيحيائي ۽ فحاشيءَ جا عمل هئا. اسلام صفائي، حياءُ ۽ پاڪيزگيءَ جو دين آهي، ۽ اهو ئي رستو آهي جيڪو قومن کي تباهيءَ کان بچائي ٿو.