سوره شعراء — آيت 18

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• أَلَمْ نُرَبِّكَ: ڇا اسان توکي پاليو نه هو؟ (تربيت ڪئي، پالنا ڪئي).
• وَلِيدًا: ننڍڙو ٻار، يعني پيٽ کان ڄاول کان وٺي ننڍپڻ جو زمانو.
• وَلَبِثْتَ: ۽ تون رهيو، يعني تون ترسيو ۽ گذاريو.
• فِينَا: اسان جي وچ ۾، اسان جي گهر ۽ حڪومت ۾.
• مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ: پنهنجي عمر مان ڪيترائي سال.

2) آيت جي تفسير:

فرعون، موسيٰ عليه السلام سان مخاطب ٿيندي چيو ته: اي موسيٰ! ڇا اسان توکي پنهنجي گهر ۾ ننڍپڻ کان ئي پاليو ۽ تربيت نه ڏني هئي؟ ۽ تون اسان جي وچ ۾ پنهنجي زندگيءَ جا ڪيترائي سال رهيو به آهين. يعني اسان تنهنجي تربيٰت ۽ پرورش جي ذميواري پوري ڪئي، ۽ تون اسان جي ئي حڪومت ۽ سماج ۾ وڏو ٿيو. فرعون اهو سڀ چئي موسيٰ عليه السلام تي احسان رکڻ ۽ کيس شرمسار ڪرڻ گهريو، ته جيئن هو نبوت جي دعويٰ ڇڏي ڏئي. فرعون جو مقصد هي هو ته: جڏهن اسان تنهنجي پالنا ۽ پرورش ڪئي ۽ تون اسان جي وچ ۾ وڏو ٿيو، ته پوءِ تون اسان جي خلاف ڪيئن ٿو بغاوت ڪرين ۽ پاڻ کي نبي ٿو چوين؟ پر فرعون جي اها دليل بلڪل باطل هئي، ڇاڪاڻ ته الله تعاليٰ جي طرفان نبوت ۽ رسالت جو عطا ٿيڻ فرعون جي احسان يا تربيت سان ڪو تعلق نه رکندو آهي. الله تعاليٰ جنهن کي چاهي ٿو، ان کي پنهنجي نبوت لاءِ چونڊي ٿو. ان کان علاوه، فرعون جو موسيٰ عليه السلام تي اهو احسان رکڻ به حقيقت ۾ ڪو احسان نه هو، ڇاڪاڻ ته موسيٰ عليه السلام جو فرعون جي گهر ۾ پالجڻ الله تعاليٰ جي ئي هڪ حڪمت ۽ تدبير هئي، ته جيئن موسيٰ عليه السلام محفوظ رهي ۽ بعد ۾ فرعون جي خلاف حق جي آواز بلند ڪري.

3) آيت مان ملندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله جي قدرت ۽ حڪمت: الله تعاليٰ پنهنجي نبي کي دشمن جي ئي گهر ۾ پالڻ ۽ محفوظ رکڻ جي قدرت رکي ٿو. اهو ئي سبب آهي جو موسيٰ عليه السلام فرعون جي ئي محلات ۾ پليو، پر الله جي حڪم سان حق جي تبليغ لاءِ کڄي بيٺو.
• نبوت ۽ رسالت الله جو عطيو آهي: ڪنهن به انسان جي تربيت، پالنا يا احسان جو نبوت سان ڪو تعلق ناهي. الله تعاليٰ جنهن کي چاهي ٿو، ان کي پنهنجي پيغام لاءِ چونڊي ٿو. اهو ئي سبب آهي جو فرعون جو احسان رکڻ موسيٰ عليه السلام جي نبوت کي ڪنهن به طرح متاثر نه ڪري سگهيو.
• حق جي راهه ۾ دشمن جون دليلون باطل هونديون آهن: فرعون جهڙو ظالم حڪمران به جڏهن حق جي مقابلي ۾ بيٺو، ته ان وٽ ڪا به صحيح دليل نه هئي، ۽ هو رڳو احسان رکڻ ۽ شرمسار ڪرڻ جهڙن باطل طريقن سان حق کي دٻائڻ جي ڪوشش ڪندو هو.
• اسلام ۾ تربيت جي اهميت: آيت ۾ ٻار جي تربيت ۽ پالنا جو ذڪر آهي، جيڪو اسلام ۾ هڪ اهم عمل آهي. پر اهو به ياد رهي ته تربيت جو مقصد انسان کي حق ۽ سچ جي راهه تي هلائڻ آهي، نه ته باطل ۽ ظلم جي حمايت ڪرڻ.
• صبر ۽ استقامت جو سبق: موسيٰ عليه السلام فرعون جي اهڙين باطل دليلن ۽ الزامن کي برداشت ڪيو ۽ حق تي ثابت قدم رهيا. اهو اسان لاءِ سبق آهي ته مشڪلاتن ۽ مخالفتن جي باوجود حق جي راهه تي قائم رهڻ گهرجي.
• قرآن جي حقانيت: قرآن ڪريم فرعون جهڙي ظالم جي به حقيقت بيان ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته هو ڪيئن باطل دليلن سان حق کي دٻائڻ جي ڪوشش ڪندو هو. اهو اسان کي قرآن جي سچائي ۽ ان جي عظمت تي ايمان وڌائي ٿو.