سوره شعرا — آیه 198

معانی کلمات:

• الأعجمین: جمع «أعجم»، به معنای کسی که زبانش عربی نیست و به زبان دیگری سخن میگوید، حتی اگر عرب نژاد باشد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه میفرماید: و اگر ما این قرآن را بر برخی از غیرعربها (کسانی که زبانشان عربی نیست) نازل میکردیم، باز هم مشرکان قریش به آن ایمان نمیآوردند و بهانههای تازهای میتراشیدند. زیرا مشکل آنان در فهم و درک حقایق قرآن نبود، بلکه مشکل اصلی در عناد و لجاجت آنان بود. آنان به دنبال بهانهای بودند تا حق را نپذیرند؛ اگر قرآن به زبان عربی بر پیامبری عرب نازل میشد، میگفتند: «چرا بر غیرعرب نازل نشده است؟» و اگر بر غیرعرب نازل میشد، باز هم بهانه میگرفتند و آن را نمیپذیرفتند.

این آیه در ادامه آیات قبل است که مشرکان میگفتند: «چرا این قرآن بر مردی بزرگ از یکی از دو شهر (مکه و طائف) نازل نشده است؟» خداوند در پاسخ میفرماید: حتی اگر قرآن بر فردی غیرعرب نازل میشد و آن فرد آن را به زبان عربی فصیح برای آنان میخواند، باز هم ایمان نمیآوردند، زیرا مشکل آنان نه در زبان و نه در شخص نازلکننده، بلکه در دلها و ارادههای آنان بود که از پذیرش حق سرباز میزدند.

فواید و پیامهای آیه:

1. بهانهجویی، خصلت دشمنان حق است: کسانی که اراده پذیرش حق را ندارند، همیشه بهانهای برای رد کردن آن پیدا میکنند؛ اگر یک بهانه برطرف شود، بهانه دیگری میآورند.
2. هدایت، توفیق الهی است: ایمان آوردن تنها به دلایل عقلی و منطقی نیست، بلکه نیازمند توفیق الهی و پاکی دل است؛ کسانی که دلهایشان آلوده به گناه و تکبر است، از هدایت محروم میمانند.
3. قرآن، معجزهای جاودان: نزول قرآن به زبان عربی فصیح، خود نشانهای از اعجاز الهی است؛ زیرا هیچکس نتوانسته است مانند آن را بیاورد، و این خود دلیلی بر حقانیت آن است.
4. عدالت خداوند در انتخاب پیامبر: خداوند حکیم، پیامبر را از میان خود عربها برگزید تا رسالتش به بهترین شکل به آنان برسد؛ این نشانه لطف و حکمت الهی است.
5. مؤمن نباید بهانهجوی باشد: انسان مؤمن باید با دلی باز و آماده، حق را بپذیرد و از هرگونه بهانهجویی و لجاجت که صفت کافران است، دوری کند.