سوره شعراء — آيت 199

1) لفظن جي معنيٰ:

• فَقَرَأَهُ: پوءِ اُهو (قرآن) پڙهي ٻڌايائين.
• عَلَيْهِم: اُنھن تي / اُنھن کي.
• مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ: اُھي اُن تي ايمان آڻيندڙ نه ھئا.

2) تفسير:

ھن آيت ۾ الله تعاليٰ پنھنجي نبي ڪريم ﷺ جي دلجوئي ۽ ڪافرن جي ضد ۽ ھٺ جو بيان ڪري رھيو آھي. فرمائي ٿو ته جيڪڏھن اسان ھي قرآن ڪنھن غير عربي ڳالھائيندڙ شخص تي نازل ڪريون ھا ۽ اُھو اُنھن (ڪافرن) کي پڙهي ٻڌائي ھا، ته به اُھي اُن تي ايمان نه آڻين ھا. اُنھن جو ايمان نه آڻڻ قرآن جي فصاحت ۽ بلاغت جي کوٽ سببان نه آھي، بلڪ اُنھن جي دلين ۾ ھٺ ۽ ضد آھي. اُھي پنھنجي انڪار لاءِ نوان نوان بھانا ۽ عذر ڳوليندا رھندا آھن. جيڪڏھن قرآن غير عربي ٻوليءَ ۾ ھجي ھا ته اُھي چوڻ لڳن ھا ته اسان کي سمجهه ۾ نه ٿو اچي، ۽ جيئن ئي اُن کي عربي ٻوليءَ ۾ نازل ڪيو ويو ته اُھي وري ٻيا بھانا ڳولڻ لڳا. اُنھن جي انڪار جي اصل وجھ اُنھن جي دلين جي بيماري ۽ ظلم آھي، نه ته قرآن ۾ ڪا کوٽ. اُنھن تي حجت قائم ٿي چڪي آھي، ڇاڪاڻ ته قرآن اُنھن جي ئي ٻوليءَ ۾ نازل ٿيو آھي، ته جيئن اُھي آسانيءَ سان سمجهي سگھن ۽ اُن تي غور ڪن. پر اُھي پنھنجي ضد ۽ ھٺ سببان ايمان کان محروم رھيا.

3) فائدا ۽ سبق:

• قرآن جي عالمگيريت: ھن آيت مان معلوم ٿئي ٿو ته قرآن مجيد جو نزول عربي ٻوليءَ ۾ ھڪ وڏي نعمت آھي، ڇاڪاڻ ته اُھو اُنھن جي ئي ٻوليءَ ۾ نازل ٿيو ته جيئن اُھي آسانيءَ سان سمجهي سگھن.
• ھدايت الله جي ھٿ ۾ آھي: ايمان آڻڻ يا نه آڻڻ رڳو قرآن جي ٻولي يا فصاحت تي مدار نه رکي ٿو، بلڪ الله تعاليٰ جي ھدايت ۽ دل جي نرميءَ تي آھي.
• ضد ۽ ھٺ جو انجام: جيڪي ماڻھو حق کي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪن ٿا ۽ رڳو بھانا ڳوليندا رھن ٿا، اُھي ڪڏھن به ھدايت نه ٿا ماڻين، جيستائين الله تعاليٰ پاڻ رحم فرمائي.
• دعوت جي تربيت: ھن آيت مان ھي سبق ملي ٿو ته داعي کي گھرجي ته ھو پنھنجي دعوت ۾ حڪمت ۽ صبر کان ڪم وٺي، ۽ ماڻھن جي انڪار تي دل شڪستہ نه ڪري، ڇاڪاڻ ته ھدايت الله جي ئي ھٿ ۾ آھي.
• قرآن جي سمجھڻ جي اھميت: قرآن کي سمجهڻ ۽ اُن تي غور ڪرڻ ھر مسلمان جي ذميواري آھي، ته جيئن ھو اُن جي ھدايتن تي عمل ڪري ۽ دنيا ۽ آخرت ۾ ڪامياب ٿئي.