سوره سجدہ — آيت 10

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• ضَلَلْنَا فِي الْأَرْضِ: اسان زمين ۾ گم ٿي وياسين، يعني اسان جا جسم ۽ هڏا مٽيءَ ۾ ملي ويا ۽ اسان جو وجود ختم ٿي ويو.
• خَلْقٍ جَدِيدٍ: نئين سر پيدا ٿيڻ، يعني موت کان پوءِ ٻيهر زنده ٿي اٿڻ.
• بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ: پنهنجي رب سان ملڻ، يعني قيامت جي ڏينهن الله جي حضور ۾ حاضر ٿيڻ ۽ حساب ڪتاب ڏيڻ.

2) تفسير:

هن آيت ۾ الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته ڪافر ۽ مشرڪ، جيڪي موت کان پوءِ ٻيهر زنده ٿي اٿڻ کي مڃڻ لاءِ تيار نه هئا، اهي حيرت ۽ انڪار سان چوندي هئا ته: ڇا اسان جو جسم زمين ۾ مٽيءَ ۾ ملي ويندو ۽ اسان جو نشان به نه رهندو، پوءِ به اسان کي نئين سر پيدا ڪري اٿاريو ويندو؟ اهي هن ڳالهه کي ناممڪن سمجهي ٿي رهيا هئا ۽ ان جو مذاق اڏائيندا هئا. پر الله تعاليٰ ٻڌايو ته سندن انڪار جو اصل سبب اهو نه هو ته اهي دليل جي کوٽ سبب ان ڳالهه کي نه ٿي مڃي سگهيا، بلڪه حقيقت ۾ اهي پنهنجي رب سان ملڻ ۽ قيامت جي ڏينهن حساب ڪتاب ڏيڻ کي ئي نه ٿي مڃي سگهيا. اهي دل ۾ بعث بعد الموت جو انڪار ڪندي هئا، ان ڪري اهي اهڙا سوال اٿاريندا هئا. يعني سندن انڪار جو بنياد علمي شڪ نه پر ضد ۽ عناد هو.

3) فائدا ۽ نصيحتون:

• قيامت تي ايمان ضروري آهي: هن آيت مان معلوم ٿئي ٿو ته موت کان پوءِ ٻيهر زنده ٿي اٿڻ ۽ الله جي حضور ۾ حاضر ٿيڻ يقيني حقيقت آهي، ۽ ان تي ايمان آڻڻ هر مسلمان لاءِ بنيادي عقيدو آهي.
• الله جي قدرت تي ڀروسو: الله تعاليٰ جيڪو اسان کي پهريون ڀيرو پيدا ڪيو، اهو ٻيهر پيدا ڪرڻ تي به قادر آهي. مٽيءَ ۾ ملي وڃڻ الله جي قدرت کي عاجز نه ٿو ڪري سگهي.
• انڪار جو سبب ضد هوندو آهي: ڪيترا ماڻهو حق کي نه ٿا مڃين ڇو ته اهي ان جي سچائي کان انڪار ڪرڻ تي تلل هوندا آهن، نه ته دليل جي کوٽ سبب.
• آخرت جي يادگيري: قيامت ۽ الله سان ملڻ جو خيال انسان کي نيڪ عمل ڪرڻ ۽ برائيءَ کان بچڻ جي ترغيب ڏئي ٿو.
• اسلام جي سچائي: قرآن مجيد اهڙين حقيقتن کي واضح انداز ۾ بيان ڪري ٿو، جيڪي انسان جي عقل ۽ فطرت سان ٺهڪندڙ آهن، ۽ اهو ئي سبب آهي جو اسلام ۽ قرآن تي ايمان آڻڻ دلي سڪون ۽ هدايت جو ذريعو آهي.