سوره صافات — آیه 149

معانی کلمات:

• فَاسْتَفْتِهِمْ: از آنان بپرس و طلب نظر کن (در اینجا به معنای پرسشِ توبیخی و انکاری است).
• الْبَنَاتُ: دختران (که در فرهنگ جاهلیت، مایهی ننگ و عار شمرده میشدند).
• الْبَنُونَ: پسران (که در فرهنگ جاهلیت، مایهی افتخار و عزت بودند).

تفسیر آیه:

ای پیامبر! از این مشرکان بپرس و آنان را بازخواست کن که چگونه برای پروردگار تو دختران را قائل میشوند، در حالی که خودشان دختران را بسیار ناپسند و مایهی سرشکستگی میدانند، اما برای خودشان پسران را که مایهی سربلندی و شادمانی است، انتخاب میکنند؟! این چه تقسیم ناعادلانهای است که بدترین را برای خدا و بهترین را برای خود برمیگزینند؟! آنان فرشتگان را دختران خدا میپنداشتند، در حالی که خودشان از داشتن دختر ناراحت و خشمگین میشدند و گاه حتی آنها را زندهبهگور میکردند. آیا سزاوار است خدایی که خالق همهی هستی است، به چیزی منسوب شود که خود شما از آن بیزارید؟ این سخن نه تنها از روی جهل، بلکه نشانهی بیعدالتی و ستم در حق خداوند است؛ زیرا آنان برای خداوند فرزندانی قائل شدند که خود از آنها گریزاناند و برای خویش فرزندانی برگزیدند که دوستشان دارند. این نسبت، نه با عقل سلیم سازگار است و نه با فطرت پاک.

فواید و پیامهای آیه:

1. بطلان شرک و عقاید خرافی: این آیه نشان میدهد که مشرکان در باورهای خود دچار تناقض آشکار بودند؛ زیرا برای خداوند چیزی قائل میشدند که خود از آن متنفر بودند. این امر بطلان شرک و بیپایگی عقاید آنان را روشن میسازد.
2. عدالت و انصاف در داوری: انسان باید در قضاوتهای خود منصف باشد و آنچه را برای خود نمیپسندد، برای دیگران (بهویژه برای خداوند) نپسندد. این اصل، پایهی اخلاق و ایمان است.
3. محبت و احترام به دختران: قرآن با بیان این آیه، در حقیقت ارزش دختران را بالا میبرد و نگاه تحقیرآمیز جاهلیت را محکوم میکند. در اسلام، دختران نه تنها مایهی ننگ نیستند، بلکه مایهی رحمت و برکتاند و پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «هر کس دختری داشته باشد و او را نیکو تربیت کند، پاداشی بزرگ دارد.»
4. پرسشگری به عنوان ابزار بیداری: خداوند به پیامبرش میآموزد که با طرح سؤال، افکار باطل را به چالش بکشد و زمینهی تفکر و بازگشت به فطرت را فراهم کند. این روش، بهترین شیوهی دعوت و اصلاح است.