سوره نساء — آیه 54

معانی کلمات:

• أَمْ: بلکه، آیا (برای انکار و استفهام انکاری به کار رفته است).
• یَحْسُدُونَ: حسد میورزند، آرزوی زوال نعمت از دیگران را دارند.
• آلَ إِبْرَاهِیمَ: خاندان و فرزندان حضرت ابراهیم علیهالسلام.
• الْحِکْمَةَ: دانش و فهم عمیق در دین، و در اینجا به معنای نبوّت و وحی غیر از کتابِ نوشتهشده است.
• مُلْکًا عَظِیمًا: فرمانروایی و حکومتی بزرگ و گسترده.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه سخن دربارهی یهودیان و انکار و عناد آنان نسبت به پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوسلم میفرماید: بلکه اینان به مردم (یعنی پیامبر اسلام و اصحاب او) حسد میورزند، بهخاطر آنچه خداوند از فضل و بخشش خود به آنان عطا کرده است؛ یعنی نبوّت، رسالت، ایمان و پیروزی و تمکّن در زمین. آنان نمیتوانند ببینند که خداوند این نعمتها را به فردی از غیر بنیاسرائیل داده است، و آرزو میکنند که این فضل از ایشان سلب شود.

خداوند در پاسخ به این حسدورزی میفرماید: این چه جای شگفتی و انکار است؟ ما پیش از این نیز به خاندان ابراهیم علیهالسلام — مانند داود و سلیمان علیهماالسلام — کتابهای آسمانی و حکمت (نبوّت و وحی) عطا کردیم، و علاوه بر آن، فرمانروایی و حکومتی عظیم نیز به آنان بخشیدیم. پس اگر به محمد صلیاللهعلیهوسلم نیز نبوّت و کتاب و حکمت دادهایم، این امر تازهای نیست و با سنّت الهی در اعطای فضل به بندگان برگزیدهاش سازگار است. بنابراین، حسد ورزیدن آنان نه تنها نابجاست، بلکه نشانهی جهل و کجفهمی آنان نسبت به روش خداوند در میان پیامبران است.

فواید و پیامهای آیه:

• حسد از صفات زشت اخلاقی است که انسان را از پذیرش حق بازمیدارد و موجب کفر و عناد میشود؛ همانگونه که یهودیان بهخاطر حسد، رسالت پیامبر اسلام را انکار کردند.
• فضل و نعمت الهی به هر کس که بخواهد میرسد و خداوند حکیم است و نبوّت و رسالت را به شایستهترین افراد عطا میکند، نه بر اساس نسب و قومیت.
• این آیه دلگرمی برای مؤمنان است که اگر خداوند نعمتی به آنان داده، نباید از حسادت دیگران ناراحت شوند؛ زیرا حسادت دشمنان، نشانهی عظمت و ارزش آن نعمت است.
• اعطای نبوّت و حکمت به خاندان ابراهیم علیهالسلام نشان میدهد که خداوند همواره بندگان برگزیدهاش را با کتاب و حکمت و قدرت تأیید میکند و این سنّت الهی در طول تاریخ ادامه داشته است.
• مسلمانان باید شکرگزار نعمت بزرگ اسلام و قرآن باشند و بدانند که این نعمت، بالاتر از هر پادشاهی و حکومت ظاهری است، زیرا هدایت الهی ارزشمندترین سرمایهی انسان است.