سوره مائده — آیه 103

معانی کلمات:

• بَحیرَة: شتری که در جاهلیت، پس از زایمانهای متعدد، گوشش را میشکافتند و آن را آزاد میگذاشتند و از سواری و دوشیدن منع میکردند.
• سائِبَة: حیوانی (مانند شتر) که به نذر یا برای بتها رها میشد و از هرگونه استفاده منع میگردید.
• وَصیلَة: گوسفندی که اگر دوقلو (نر و ماده) به دنیا میآورد، نر را برای بتها قربانی نمیکردند و میگفتند این حیوان به برادرش پیوسته است.
• حامی: شتر نری که پس از چند نسل از نسل او، از سواری و بارکشی منع میشد و میگفتند پشتش محفوظ است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال هیچیک از این حیوانات را که مشرکان بر خود حرام کرده بودند، حرام ننموده است. اینها رسمهای ساختگی و بدعتهایی بود که مشرکان برای بتهای خود وضع کرده بودند و به دروغ آن را به خدا نسبت میدادند. آنان با این کارها میخواستند خود را به خدا نزدیک کنند، اما در حقیقت بر خدا دروغ میبستند و احکام او را تحریف مینمودند. خداوند همهی چهارپایان را حلال و پاکیزه آفریده است و هیچیک از این محدودیتهای بیاساس را در دین او وجود ندارد. اما بیشتر این کافران، عقل خود را به کار نمیگیرند و میان حق و باطل و حلال و حرام تمایز قائل نمیشوند؛ بلکه کورکورانه از سنتهای نیاکان خود پیروی میکنند و در جهل و گمراهی باقی میمانند.

فواید و پیامهای آیه:

• دین اسلام، دین فطرت و آسانگیری است و هیچگونه محدودیت و سختی بیجایی در آن نیست؛ آنچه خدا حرام کرده، تنها پلیدیها و چیزهای مضر است.
• پیروی کورکورانه از خرافات و سنتهای غلط گذشتگان، از نشانههای جهل و بیخردی است و انسان عاقل باید حق را با معیار عقل و وحی بسنجد، نه با تقلید کورکورانه.
• نسبت دادن احکام ساختگی به خداوند، از بزرگترین گناهان و افتراهاست؛ زیرا انسان نباید چیزی را بدون دلیل شرعی حلال یا حرام کند.
• اسلام به آزادی و کرامت حیوانات نیز توجه دارد و هرگونه آزار و محدودیت بیجهت آنان را رد میکند و به انسانها میآموزد که از نعمتهای پاکیزهی خداوند بهره ببرند و شکرگزار باشند.