سوره نجم — آیه 17

معانی کلمات:

• زاغ: منحرف شد، کج شد (به راست یا چپ میل کرد).
• طغی: از حد تجاوز کرد، از اندازه گذشت.

تفسیر آیه:

در این آیه، خداوند متعال به بیان حال پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم در شب معراج می‌پردازد، هنگامی که ایشان عظمت‌های آفرینش الهی و نشانه‌های بزرگ پروردگار را مشاهده می‌کردند. خداوند می‌فرماید: «چشم پیامبر نه به راست و نه به چپ منحرف شد و نه از حد خود تجاوز کرد.» یعنی آن حضرت در آن لحظات حیرت‌انگیز، نگاه خود را کاملاً مهار کرده بود و تنها به آنچه خداوند اراده فرموده بود می‌نگریست. نه کنجکاوی بی‌جایی او را به سویی کشاند و نه هیبت و عظمت آن صحنه‌ها باعث شد از دستور الهی فراتر رود. این توصیف، نشان‌دهنده کمال ادب، اطاعت و تسلیم کامل پیامبر در برابر پروردگار است. ایشان با وجود دیدن شگفتی‌های بی‌نظیر آفرینش، در کمال آرامش و ثبات قدم، تنها به آنچه مأمور به مشاهده آن بودند نگریستند و از خود هیچ اراده‌ای در برابر خواست الهی نشان ندادند.

فواید و پیام‌های آیه:

• ادب در برابر خداوند، حتی در برترین مقامات معنوی، از والاترین صفات بندگان مخلص است؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم در اوج قرب الهی، نگاه خود را در چارچوب فرمان خدا نگه داشت.
• این آیه نشان می‌دهد که ایمان واقعی، انسان را به مهار نفس و خویشتن‌داری در برابر هر وسوسه‌ای دعوت می‌کند، حتی در لحظاتی که انسان با عظمت‌ترین حقایق هستی روبه‌رو می‌شود.
• ثبات و پایداری پیامبر در آن واقعه عظیم، الگویی برای همه مؤمنان است که در برابر شکوه و جلال دنیا یا قدرت‌های ظاهری، دچار انحراف و زیاده‌روی نشوند و همواره در مسیر بندگی و اطاعت ثابت‌قدم بمانند.
• این آیه اطمینان می‌بخشد که هرچه پیامبر از غیب و حقایق الهی خبر داده، بر اساس مشاهده دقیق و بدون هیچ خطا یا اغراقی بوده است؛ بنابراین اعتماد به گفتار او، اعتماد به وحی الهی است و این مایه آرامش دل مؤمنان است.