Vaqiə surəsi — Ayə 63

1. Bəzi sözlərin izahı:

• أَفَرَأَيْتُم (əfəraəytum): "Gördünüzmü?", "Heç fikirləşdinizmi?", "Diqqət yetirdinizmi?" mənasındadır. Burada Allah insanın diqqətini özünün gündəlik həyatında gördüyü bir hadisəyə — əkinçiliyə yönəldir ki, onun üzərində düşünsün.
• تَحْرُثُونَ (təhrusun): "Şumlayırsınız", "əkib-becərirsiniz", "torpağı qazıb toxum səpirsiniz" deməkdir. Ərəb dilində "hərs" sözü torpağı şumlamaq, əkin üçün hazırlamaq mənasını daşıyır.

1. Ayənin təfsiri:

Allah-təala bu ayədə insanlara xitab edərək buyurur: "Bəs heç düşündünüzmü o torpağı ki, siz şumlayıb toxum səpirsiniz?" Yəni siz yerə toxum atırsınız, onu torpağa əkirsiniz — bəs bu toxumun böyüyüb məhsul verməsi kimin əlindədir? Sizmi onu cücərdib böyüdürsünüz, yoxsa bu işi görən başqasıdır?

Həqiqət budur ki, siz yalnız torpağı şumlayır, toxumu yerə atırsınız. Onu yaradan, ona can verən, onu cücərdib böyüdən, bar verən isə tək Allahdır. Əgər Allah istəsəydi, o əkdiyiniz toxumları qurudub yararsız hala sala bilərdi — o zaman heç bir məhsul götürə bilməzdiniz və təəccüblə deyərdiniz: "Biz ziyana uğradıq, məhrum olduq!"

Bu ayə insana çox böyük bir həqiqəti xatırladır: insan nə qədər çalışsa da, nəticə Allahın əlindədir. Əkinçi toxumu səpər, suvarar, qulluq edər — amma böyüməni, bərəkəti, məhsulu verən yalnız Rəbbimizdir. Bu isə insanı təkəbbürdən uzaqlaşdırır, Allaha şükr etməyə, Ona təvəkkül etməyə yönəldir.

Ey insan! Bir dəfə də əlinlə əkdiyin o kiçicik toxuma bax. Onun içində nə qədər böyük bir qüdrət, nə qədər gözəl bir nizam gizlidir! Torpağın altında yoxdan bir həyat yaranır, bir kök, bir gövdə, bir yarpaq, bir meyvə meydana gəlir. Bunu sənmi edirsən? Xeyr! Bunu sənin üçün Allah edir. O Allah ki, səni də, torpağı da, toxumu da, suyu da yaradıb və hamısını sənin xidmətinə verib.

Elə isə gəlin bu ayənin dərsindən ibrət götürək: Rəbbimizin verdiyi nemətlərə şükür edək, Onun qüdrətini dərk edək və bilək ki, hər bir məhsul, hər bir ruzi — hamısı Allahın lütfündəndir. O, istəsə verər, istəsə də alar. Bizi yaradan, bəsləyən və ruzi verən Allaha həmd olsun!