Əraf surəsi — Ayə 184

﴿أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا﴾ — Bu kafirlər və Allahın ayələrini yalanlayanlar heç düşünmürlərmi? Ağıllarını işə salıb özlərinə sual vermirlərmi ki, onların yanında yaşayan, əmin-amanlıqla gəzib-dolaşan bu insan – Muhamməd (sallallahu aleyhi və səlləm) – heç dəli və ya cinli deyil? Onlar onun doğruluğunu, halını və əxlaqını yaxşı bilirlər. Buna baxmayaraq, onu dəli adlandırmaqla haqsızlıq edirlər.

Əsas izah: Bu ayə, Peyğəmbəri (sallallahu aleyhi və səlləm) dəlilikdə ittiham edənlərə bir xəbərdarlıq və dəlildir. Allah-təala onlara deyir: "Heç düşünmürsünüzmü? Sizin yoldaşınızda (Muhamməddə) heç bir dəlilik yoxdur. O, yalnız açıq-aydın bir qorxudandır – Allahın əzabından çəkindirən bir peyğəmbərdir." Onun gətirdiyi Qur’an, göstərdiyi möcüzələr və pak həyat tərzi onun həqiqətən Allahın elçisi olduğunu sübut edir. O, nə dəlidir, nə də yalançı; o, yalnız insanları Allahın əzabından qorxudub doğru yola dəvət edən bir nəsihətçidir.

Dəvət və nəsihət: Ey möminlər və ey axtaranlar! Bu ayə bizə öyrədir ki, hər bir işdə düşünüb-daşınmaq lazımdır. Allahın elçisinin sözünə qulaq asıb, onun dəvətini dərindən düşünən kəs haqqı tapar. Peyğəmbərimiz (sallallahu aleyhi və səlləm) bizə yalnız xeyir və nicat yolunu göstərmişdir. Onun çağırışı aydın və aşkardır – heç bir qaranlıq və şübhə yoxdur. Gəlin, bu dəvətə müsbət cavab verək, təfəkkür edək və Allahın rəhmətinə qovuşaq. Çünki bu dəvət bizi cəhənnəm əzabından qoruyub, Cənnətə aparan yoldur.