A'rof surasi — Oyat 190

Kalimalarning ma’nolari:

• آتَاهُمَا — ularga berdi, ato etdi.
• صَالِحًا — sog‘lom, yaxshi, benuqson farzand.
• جَعَلَا لَهُ شُرَكَاءَ — Unga (Allohga) sheriklar qildilar.
• فِيمَا آتَاهُمَا — U ularga bergan narsada (farzandda).
• فَتَعَالَى اللهُ — Alloh (bunday shirkdan) oliy va pokdir.

Tafsir:

Oyatda Odam alayhissalom va Momo Havo haqida hikoya qilinadi. Ular uzoq vaqt farzand ko‘rishni orzu qilib, Allohdan sog‘lom va yaxshi farzand so‘rab duo qilgan edilar. Alloh taolo ularning duosini ijobat qilib, ularga sog‘lom va yaxshi farzand ato etdi. Ammo ular bu ne’matni bergan Zotni unutib, farzandlariga "Abdul-Horis" (Horisning quli) deb ism qo‘yishdi. Bu ism orqali ular Allohning ne’matini o‘zlariga berilgan deb bilib, shaytonning vasvasasiga uchib, Allohga sherik keltirishga yo‘l qo‘ydilar. Ya’ni, ular bu ismni shirk ekanini bilmagan holda, faqat tashakkur o‘rniga shaytonning ilhomi bilan qo‘yishdi. Bu esa Alloh taoloning ulug‘ligiga xilof bo‘lgan ish edi.

Alloh taolo bunday shirkdan mutlaqo pok va oliydir. U hech qanday sherikdan, o‘xshashdan va tengdoshdan xoli bo‘lib, yolg‘iz O‘zi yaratuvchi, rizq beruvchi va boshqaruvchidir. Oyatning davomida esa, bu holat barcha insonlarga taalluqli ekani, ya’ni ba’zi odamlar Allohning ne’matlarini eslab, Unga shukr qilish o‘rniga, Unga sherik keltirishlari bayon qilinadi. Alloh taolo ularning shirkidan pok va oliydir.

Foydalar:

1. Alloh taoloning ne’matlari cheksizdir. Har bir ne’matni Uning o‘zigagina bog‘lash, shukr qilish va Ungagina ibodat qilish lozim.
2. Inson o‘z duosida Allohdan yaxshi va sog‘lom narsalarni so‘rashi kerak, chunki Alloh bandasining duosini eshitadi va ijobat qiladi.
3. Shayton insonni har qanday yo‘l bilan Allohga shirk keltirishga undaydi, hatto ism qo‘yish orqali ham. Shuning uchun har bir ishda Allohning roziligini izlash va shaytonning vasvasasidan saqlanish zarur.
4. Alloh taolo barcha nuqsonlardan pokdir. Unga sherik keltirish — eng katta gunoh va zulmdir. Musulmon kishi har qanday shirkdan (katta yoki kichik) yiroq bo‘lishi kerak.
5. Oyatdan saboq: ne’matlar ko‘payganda shukr qilish o‘rniga, ba’zi odamlar unutuvchanlik qiladilar. Mo‘min esa har holatda Allohga shukr qiladi va Unga ibodatni yolg‘iz O‘zigagina xos qiladi.