Sure Duhâ — Ayet 10

Kelime Anlamları:

• es-Sâil: İsteyen, dilenen, ihtiyacını arz eden kimse.
• Tenhâr: Azarlama, bağırıp çağırma, sert ve kırıcı bir şekilde geri çevirme.

Tefsir:

Bu âyet-i kerîmede Yüce Rabbimiz, Peygamber Efendimiz'e (sallallahu aleyhi ve sellem) ve onun şahsında bütün müminlere çok önemli bir ahlâk dersi vermektedir: "Sana bir ihtiyaç sahibi gelir, bir şeyler ister veya bir soru sorarsa, sakın onu azarlama, sert bir dille geri çevirme!"

Bu emir, müminin gönül dünyasını inşa eden nebevî bir terbiye düsturudur. Zira bir kimse, bir ihtiyacını arz etmek üzere sana yöneldiğinde, aslında kalbini sana açmış, güvenmiş ve bir kapı aramıştır. O an, o kişinin gönlünü kırmak, onu azarlamak, onu boş çevirmek; hem onun onurunu incitmek hem de İslâm'ın zarafet ve merhamet anlayışına yakışmayan bir davranıştır.

Âyetin ruhu, sadece "azarlamayı" değil, aynı zamanda kırıcı, aşağılayıcı ve incitici her türlü tavrı da kapsar. Mümin, kendisine yönelen bir ihtiyaç sahibini güler yüzle karşılamalı, tatlı bir dille cevap vermelidir. Eğer imkânı varsa, o kişinin ihtiyacını karşılamalı, yoksa bile nazik bir dille, gönlünü alarak ve dua ederek uğurlamalıdır. Unutmamalıdır ki, bir gönlü kazanmak, nice ibadetlerden daha değerli olabilir.

Bu âyet, aynı zamanda bir tevazu ve şükür dersidir. İnsan, elindeki nimetlere bakıp şükretmeli, ihtiyaç sahiplerini kendinden aşağı görmemelidir. Çünkü yarın kimin ne duruma düşeceği belli değildir. Bugün veren el, yarın alan el olabilir. Bu sebeple, ihtiyaç sahibine yapılan iyilik, aslında kişinin kendi nefsine yaptığı bir yatırımdır.

Sevgili Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bu konuda ümmetine en güzel örnektir. O, hiçbir zaman bir ihtiyaç sahibini azarlamamış, hiçbir dilenciyi boş çevirmemiş, herkese hâl ve vaktine göre güzel muamelede bulunmuştur. Bizler de O'nun izinden giderek, gönül kırmaktan şiddetle kaçınmalı, yumuşak sözlü ve merhametli olmalıyız. Zira Allah Teâlâ, kullarının birbirine karşı şefkatli ve nazik olmasını sever ve bu güzel ahlâkı, kullarının derecelerini yükseltir.