Nahl surasi — Oyat 39

Kalimalarning ma'nolari:

• لِيُبَيِّنَ – (Alloh ularga) oydinlashtirishi, ochiq-ravshan qilishi uchun.
• يَخْتَلِفُونَ فِيهِ – (Odamlar) ixtilof qilgan narsa (ya'ni, qiyomat, qayta tirilish, tavhid va nubuvvat haqidagi bahs-munozaralar).
• وَلِيَعْلَمَ – va (kofirlar) bilishlari, ya'ni aniq ishonch hosil qilishlari uchun.
• كَاذِبِينَ – yolg'onchilar (bo'lganliklarini).

Tafsir:

Alloh taolo barcha bandalarni qiyomat kunida qayta tiriltirib, ularning oldiga jamlaydi. Buning bir necha hikmatlari bor:

Birinchidan: Alloh ularga o'sha dunyoda ixtilof qilib o'tgan narsalarning haqiqatini oydinlashtiradi. Ya'ni, bu dunyoda odamlar tavhid (yakkaxudolik), payg'ambarlik, qayta tirilish va boshqa diniy masalalar yuzasidan turli xil qarama-qarshi fikrlarga bo'linib, bahs-munozara qilishgan edi. Qiyomat kuni esa Alloh ularning barchasiga haqiqatni ochiq-oydin ko'rsatadi: kim haq yo'lda bo'lgan, kim botil (noto'g'ri) e'tiqodda ekanligi ayon bo'ladi.

Ikkinchidan: Alloh kofirlarga ularning yolg'onchi ekanliklarini anglatadi. Chunki ular hayotlarida: "Alloh o'lganlarni qayta tiriltirmaydi", deb qasamyod qilib, qat'iy inkor qilishgan edi. Qiyomat kuni ular o'z ko'zlari bilan qayta tirilishni ko'rib, o'z yolg'onlariga iqror bo'lishga majbur bo'lishadi. Bu ular uchun eng katta sharmandalik va azobdir.

Shuningdek, ular Allohga sherik keltirganliklari, butlarga sig'inishlari ham botil ekanligini o'sha kuni anglab yetadilar, lekin bu bilim ularga hech qanday foyda bermaydi.

Foydalar (saboqlar):

1. Qiyomat kuni haqiqatning to'liq oshkor bo'lishi: Bu dunyoda haq bilan botil aralashib ketgan bo'lishi mumkin, lekin oxiratda hamma narsa oydinlashadi. Bu mo'minlarga tasalli, kofirlarga esa ogohlantirishdir.
2. Insonning bilimi cheklangan: Odamlar o'z aql-idroklari bilan hamma narsani anglay olmaydilar. Shuning uchun Allohning xabarlariga (vahiyga) ishonish lozim. Qiyomat kuni esa inson o'zining cheklangan aqli bilan Allohning hukmlariga qarshi chiqqanligini tushunib yetadi.
3. Yolg'on va inkorning oqibati: Kofirlarning qasamyod bilan inkor qilishlari ularni azobdan qutqara olmaydi. Aksincha, bu ularning gunohini yanada og'irlashtiradi. Bu har bir inson uchun ogohlantirishdir: haqiqatni bilgan holda inkor qilish — eng katta xatodir.
4. Allohning adolati: Qiyomat kuni har bir masala bo'yicha haqiqat oydinlashtiriladi va har kim o'z amaliga yarasha jazolanadi. Bu Allohning mutlaq adolatining namunasidir.
5. Ixtilofning sababi — haqdan yuz o'girish: Odamlar o'rtasidagi ixtiloflar ko'pincha haqiqatdan yuz o'girish va o'zlarining havoi nafslariga ergashish tufayli kelib chiqadi. Qiyomat kuni esa barcha ixtiloflar hal bo'ladi.