سوره بقره — آیه 116

معانی کلمات:

• سُبْحَانَهُ: تنزیه و پاک دانستن خداوند از هر نقص و عیب.
• قَانِتُونَ: فرمانبرداران و مطیعان؛ کسانی که با خضوع و خشوع در برابر فرمان خدا تسلیم هستند.

تفسیر آیه:

یهودیان، مسیحیان و مشرکان عرب هر یک به گونهای برای خداوند فرزندی قائل شدند؛ یهودیان گفتند: عُزَیر پسر خداست، مسیحیان گفتند: مسیح (عیسی) پسر خداست، و مشرکان عرب نیز مدعی شدند که فرشتگان دختران خدا هستند. خداوند متعال در پاسخ به این سخنان باطل، خود را از چنین نسبتهای ناروایی منزّه و پاک میداند و میفرماید: او از هر گونه نیاز و احتیاجی که انسان را به داشتن فرزند وادار میکند، بینیاز است. بلکه تمام آنچه در آسمانها و زمین است، مِلک و بندگان او هستند و همه بدون استثنا در برابر اراده و فرمان او خاضع و مطیعاند. هیچ موجودی در سراسر هستی از فرمان او سرپیچی نمیکند و همه تحت تدبیر و تصرف او هستند. پس چگونه ممکن است کسی شایستگی فرزندی او را داشته باشد، در حالی که همه بندگان و مملوک اویند؟

فواید و پیامهای آیه:

1. تنزیه خداوند از هر نقص: این آیه به ما میآموزد که خداوند را از هر صفتی که شایسته مقام ربوبیت او نیست، پاک و منزّه بدانیم و هرگز او را به صفاتی که مخلوقات دارند، توصیف نکنیم.
2. بینیازی مطلق خداوند: خداوند به هیچ چیز و هیچ کس نیاز ندارد و نسبت دادن فرزند به او نشانه جهل و نادانی است؛ زیرا فرزند برای کسی است که به بقا و کمک نیاز داشته باشد.
3. مالکیت مطلق خداوند: همه موجودات آسمانها و زمین، اعم از فرشتگان، انسانها و سایر مخلوقات، متعلق به خداوند هستند و او هرگونه که بخواهد در آنها تصرف میکند.
4. تسلیم بودن همه موجودات: تمام هستی به طور طبیعی و تکوینی در برابر خداوند مطیع و فرمانبردارند؛ این حقیقت ما را دعوت میکند که با اختیار خود نیز در برابر فرمانهای او تسلیم شویم و از این طریق به سعادت برسیم.
5. ردّ ادیان تحریفشده: این آیه نشان میدهد که عقاید نادرست در مورد خداوند، ریشه در تحریف کتب آسمانی و جهل انسانها دارد و اسلام با اینگونه باورهای خرافی به شدت مقابله میکند و توحید خالص را به بشریت عرضه میدارد.