સૂરા અલ-બકરા — આયત 225

١) શબ્દોના અર્થ:

• لَّغْوِ: એવું વ્યર્થ અને અર્થહીન કથન જેની કોઈ ગણતરી ન હોય; અહીં અર્થ છે — જીભ પરથી અજાણતાં નીકળી જતી સોંગંદ, જેમાં દિલનો કોઈ ઇરાદો ન હોય.
• أَيْمَانِكُمْ: તમારી સોંગંદો.
• يُؤَاخِذُكُم: તે તમારી પકડ કરે છે, એટલે કે તમને સજા કરે છે.
• كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ: જે તમારા દિલોએ ઇરાદાપૂર્વક કમાયું, એટલે કે જે સોંગંદ દિલના નિશ્ચય સાથે લીધી.
• غَفُورٌ: અત્યંત માફ કરનાર.
• حَلِيمٌ: ખૂબ સહનશીલ, જે તરત સજા કરવામાં ઉતાવળ ન કરે.

૨) આયતની તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા તે સોંગંદો પર તમારી પકડ નહીં કરે, જે અજાણતાં અને કોઈ ઇરાદા વગર તમારી જીભ પરથી નીકળી જાય — જેમ કે રોજિંદી વાતચીતમાં "ના, અલ્લાહના સોગંદ!" અથવા "હા, અલ્લાહના સોગંદ!" કહી દેવું. આવી વ્યર્થ સોંગંદો પર ન તો કોઈ પકડ છે, ન કફ્ફારો, ન સજા. પરંતુ તે સોંગંદો પર ચોક્કસ પકડ કરે છે, જે તમારા દિલોએ પૂરા નિશ્ચય અને ઇરાદા સાથે લીધી હોય અને જેને તમે જાણી-સમજીને બોલ્યા હો. અલ્લાહ તેના બંદાઓના ગુનાહોને માફ કરનાર છે, અને તે ખૂબ સહનશીલ છે — તે પોતાના બંદાઓને તરત સજા કરવામાં ઉતાવળ નથી કરતો, પરંતુ તેમને તૌબા અને સુધારણાની તક આપે છે.

૩) આયતમાંથી મળતા ફાયદા અને શીખ:

• અલ્લાહ તઆલા અત્યંત દયાળુ છે — તે માણસની ભૂલચૂક અને અજાણતાં થયેલી ભૂલો પર તરત પકડ નથી કરતો. આ વાત દિલને અલ્લાહની નજીક લાવે છે અને તેની રહેમત પર ભરોસો વધારે છે.
• ધર્મમાં ઇરાદો (નિય્યત) અને દિલની સ્થિતિનું ખૂબ મહત્વ છે. બાહ્ય ક્રિયાઓ કરતાં દિલની સફાઈ અને સાચી નિય્યત વધુ કીમતી છે.
• અલ્લાહ પોતાના બંદાઓની ભૂલોને માફ કરવા તૈયાર છે — જો બંદો સાચા દિલથી તૌબા કરે, તો અલ્લાહ તેને માફ કરી દે છે. આ આશા અને પ્રોત્સાહન આપે છે કે નિરાશ ન થવું જોઈએ.
• અલ્લાહની સહનશીલતા (હિલ્મ) આપણને શીખવે છે કે આપણે પણ બીજાઓની ભૂલો પ્રત્યે સહનશીલ અને માફ કરનારા બનવું જોઈએ.
• આ આયત આપણને શીખવે છે કે સોંગંદ લેવામાં સાવધાની રાખવી — જાણી-સમજીને જ સોંગંદ લેવી, અને વ્યર્થ સોંગંદોથી બચવું.