سوره بقره — آیه 64

معانی کلمات:

• تَوَلَّیْتُمْ: روی گرداندید، اعراض کردید و پشت کردید.
• فَلَوْلَا: پس اگر نبود، پس چرا نبود.
• فَضْلُ اللَّهِ: بخشش و احسان ویژه خداوند.
• الْخَاسِرِینَ: زیانکاران، کسانی که سرمایه وجودی خود را از دست داده و به عاقبت بد دچار شدهاند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از بیان پیمان محکمی که از بنیاسرائیل گرفته شد و بالا بردن کوه طور بر فراز سر آنان به نشانه عظمت عهد، در این آیه به سرزنش و توبیخ آنان میپردازد و میفرماید: سپس شما ای بنیاسرائیل، بعد از آن همه تأکیدات و پیمانهای محکم، باز هم روی گرداندید و از فرمان خدا سرپیچی کردید و به عهدشکنی و نافرمانی ادامه دادید. این رفتار شما نشان از سرکشی و لجاجت دیرینه شما دارد. حال اگر فضل و رحمت پروردگار شامل حال شما نمیشد و خداوند با لطف و کرم خود توبهتان را نمیپذیرفت و عذابش را از شما به تأخیر نمیانداخت، قطعاً از زیانکاران در دنیا و آخرت میشدید و سرمایه ایمان و سعادت خود را از دست میدادید. اما خداوند با رحمت واسعه خود، درِ توبه را به روی شما گشود و مهلت داد تا شاید به راه حق بازگردید.

فواید و پیامهای آیه:

• فضل و رحمت خداوند بزرگترین نعمت برای بندگان است؛ زیرا بدون آن، هیچکس توان رستگاری ندارد و همه در خسران و زیان خواهند بود.
• خداوند با وجود نافرمانیهای بندگان، با لطف و کرم خود آنان را مهلت میدهد و درِ توبه را به رویشان باز میگذارد؛ این نشانه محبت و رحمت گسترده اوست.
• انسان هر چقدر هم گناهکار باشد، نباید از رحمت خدا ناامید شود؛ چرا که فضل الهی میتواند همه لغزشها را بپوشاند و او را از زیانکاری نجات دهد.
• این آیه هشداری است برای همه مؤمنان که از عهد و پیمان خود با خداوند پیمان نشکنند و بدانند که تنها تکیهگاه آنان در برابر لغزشها، فضل و رحمت بیپایان پروردگار است.