سوره مؤمنون — آيت 42

1) لفظن جي معنيٰ:

• ثُمَّ: پوءِ، ان کان پوءِ.
• أَنشَأْنَا: اسان پيدا ڪيا، اسان وجود ۾ آنداسين.
• مِن بَعْدِهِمْ: انهن کان پوءِ.
• قُرُونًا: قومون، امتون، گروهه (جمع آهي ”قرن“ جو، جنهن جي معنيٰ آهي هڪ ئي زماني جا ماڻهو).
• آخَرِينَ: ٻيون، ٻيا (يعني پهرين قومن کان سواءِ ٻيون امتون).

2) تفسير:

پوءِ الله تعاليٰ فرمايو ته انهن ڪافر ۽ مڪذب قومن کي هلاڪ ڪرڻ کان پوءِ اسان ٻيون ئي قومون ۽ امتون پيدا ڪيون، جهڙوڪ قوم لوط، قوم شعيب، قوم يونس ۽ قوم صالح عليهم السلام وغيره. يعني اهو سلسلو رڪيو نه، پر هر دور ۾ الله تعاليٰ نوان انسان ۽ نيون امتون پيدا ڪندو رهيو، ته جيئن انهن تي پنهنجا نبي ۽ رسول موڪلي ۽ انهن کي هدايت جي دعوت ڏئي. هيءَ آيت انهيءَ حقيقت ڏانهن اشارو آهي ته الله تعاليٰ جي قدرت ۽ حڪمت جو سلسلو جاري ۽ ساري آهي، هو هڪ قوم کي هلاڪ ڪرڻ کان پوءِ ٻي قوم پيدا ڪري ٿو ۽ دنيا جو نظام هلندو رهي ٿو.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ جي قدرت ۽ حڪمت جي نشاني آهي ته هو قومن کي ايندو ۽ ويندو رکي ٿو، ۽ هر دور ۾ نوان انسان پيدا ڪري ٿو.
• ان ۾ عبرت آهي ته جيڪي قومون پنهنجن نبن کي ڪوڙو ڪنديون آهن، اهي هلاڪ ٿينديون آهن، ۽ انهن جي جاءِ تي ٻيون قومون اينديون آهن.
• هيءَ آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته الله تعاليٰ جي رحمت ۽ حڪمت تي ڀروسو ڪجي، ۽ ان جي نبن جي دعوت کي قبول ڪجي، ته جيئن اسان به هلاڪ ٿيندڙ قومن ۾ شامل نه ٿيون.
• قرآن مجيد ۾ تاريخي قومن جا ذڪر اسان لاءِ نصيحت ۽ هدايت جو سبب آهن، ته جيئن اسان انهن جي غلطين کان بچي سگهون ۽ الله جي فرمانبردار بڻجون.