Mo'minun surasi — Oyat 84

قُل لِّمَنِ الْأَرْضُ وَمَن فِيهَا إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ

معاني الكلمات:

• لِمَنِ الْأَرْضُ: egalik so‘roq olmoshi – yer kimning mulki va ixtiyorida?
• وَمَن فِيهَا: undagi barcha jonzotlar, insonlar, hayvonlar va boshqa maxluqotlar.
• إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ: agar sizlar biladigan bo‘lsangizlar (ya’ni, agar sizda haqiqiy ilm bo‘lsa).

Tafsir:

Ey Muhammad (s.a.v.), Makka mushriklari qayta tirilishni inkor etib, Allohning qudratini tan olmayotganlarida, ularga shunday deb ayt: “Agar sizlar haqiqatan bilimga ega bo‘lsangizlar, ayting-chi, bu yer va unda yashayotgan barcha maxluqotlar kimning ixtiyorida? Kim ularni yaratgan, kim ularni taqdir qilgan va kim ularning rizqini beradi?” Bu savol ularning aqli va fitratiga murojaat qilishdir. Chunki ularning hech biri bu yer va undagi narsalarni butlar yoki sanamlar yaratganini da’vo qila olmaydi. Ular ichida bu savolga javob berishga qodir hech kim yo‘q. Bu bilan ularning o‘zlari ham tan oladilarki, yer va undagi barcha narsalarning yaratuvchisi va egasi yolg‘iz Allohdir. Ammo ular bu haqiqatni bilishlariga qaramay, ibodatda Unga sherik keltiradilar va qayta tirilishni inkor etadilar. Bu esa ularning nodonligi va o‘jarligidan dalolat beradi.

Foydalar:

• Bu oyat musulmonlarga da’vat usulini o‘rgatadi: muxoliflar bilan bahs-munozarada ularning o‘zlari tan oladigan haqiqatlardan foydalanish kerak. Ya’ni, ular Allohning yaratuvchiligini tan olsalar, demak, Unga ibodat qilishlari va qayta tirilishga ishonishlari ham lozim.
• Yer va undagi barcha narsalarning yagona egasi Alloh ekanligi – bu insonni kamtarlikka va Allohning buyukligini e’tirof etishga yetaklaydi. Kimki bu haqiqatni anglasa, u o‘z hayotini Allohning roziligi yo‘lida sarflashga intiladi.
• Bu oyatda ilmning fazilati ham ko‘rsatilgan: haqiqiy ilm insonni haqni tan olishga olib boradi, nodonlik esa insonni inkor va shirkka yetaklaydi. Shuning uchun har bir musulmon ilm olishga va haqiqatni anglashga harakat qilishi kerak.
• Yer yuzidagi barcha maxluqotlar Allohning mulki ekani, insonning bu yerdagi hayoti va’da qilingan qayta tirilishga tayyorgarlik ko‘rish uchun ekanini eslatadi. Bu esa mo‘minlarni yaxshi amallar qilishga va gunohlardan saqlanishga undaydi.