سوره شعراء — آيت 113

1) ڪلماتن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• إِنْ حِسَابُهُمْ: انهن جو حساب ڪتاب، يعني انهن جي عملن جو بدلو ۽ جزا.
• عَلَىٰ رَبِّي: منهنجي رب تي، يعني الله تعاليٰ تي.
• لَوْ تَشْعُرُونَ: جيڪڏهن توهان سمجهو ها، جيڪڏهن توهان کي شعور هجي ها.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت حضرت نوح عليه السلام جي انهن ماڻهن ڏانهن جواب آهي، جيڪي کين چئي رهيا هئا ته اوهان جي پيروي ڪندڙ ته هيٺين طبقن جا ۽ معمولي ماڻهو آهن، اسان انهن جهڙا نه ٿينداسين. انهن جي ان اعتراض تي حضرت نوح عليه السلام فرمايو ته انهن ماڻهن جي باطني نيتن ۽ دلين جي حالتن جو حساب ڪتاب منهنجي ذمي ناهي ۽ نه منهنجي اختيار ۾ آهي، بلڪه انهن جو حساب صرف منهنجي رب تي آهي، جيڪو سڀني جي دلين جا راز ۽ لڪل ڳالهيون ڄاڻندڙ آهي. هو ظاهري عملن سان گڏ باطني نيتن جو به ڄاڻو آهي ۽ هر هڪ کي ان جو پورو پورو بدلو ڏيندو. پوءِ فرمايائون ته جيڪڏهن توهان ۾ حقيقي شعور ۽ سمجهه هجي ها ته توهان اهڙيون بي بنياد ڳالهيون نه ڪريو ها ۽ نه ئي ظاهري حالتن جي بنياد تي ماڻهن کي حق کان روڪيو ها. دراصل اهي ماڻهو ان حقيقت کان بي خبر هئا ته الله تعاليٰ جا فيصلا ۽ حساب ڪتاب انساني معيارن کان مٿانهون ۽ انصاف تي مبني آهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ ئي حقيقي حساب ڪندڙ ۽ انصاف ڪندڙ آهي، ان ڪري اسان کي ٻين جي باطني حالتن بابت جلدي فيصلو نه ڪرڻ گهرجي.
• ظاهري حالتن ۽ دنياوي معيارن جي بنياد تي ماڻهن کي حق کان روڪڻ يا انهن کي حقير سمجهڻ غلط آهي.
• الله تعاليٰ سڀني جي دلين جا راز ڄاڻندڙ آهي، تنهن ڪري اسان کي پنهنجي نيتن ۽ دلين کي به صاف رکڻ گهرجي، نه رڳو ظاهري عملن کي سنوارڻ گهرجي.
• حقيقي شعور ۽ سمجهه اهو آهي جو انسان الله جي حساب ڪتاب ۽ انصاف تي يقين رکي ۽ ٻين جي معاملن کي الله تي ڇڏي ڏئي.
• اهڙيون آيتون اسان کي سيکارين ٿيون ته اسلام ۾ انصاف، نرمي ۽ ٻين جي دلين جي احترام جو درس آهي، جيڪو اسان کي پاڻ ڏانهن راغب ڪري ٿو ۽ قرآن جي حڪمت کي سمجهڻ ۾ مدد ڏئي ٿو.