سوره شعراء — آيت 210

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• تَنَزَّلَتْ: هي لفظ ”تنزّل“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”لاٿو لهڻ“ يا ”تدريجي طور تي نازل ٿيڻ“۔ هتي مراد آهي ته قرآن مجيد شياطين تي لاٿو نه لهيو ويو ۽ نه ئي اهي ان کي کڻي آيا۔
• بِهِ: هن ۾ ”ه“ ضمير آهي جيڪو قرآن ڏانهن اشارو ڪري ٿو، يعني ”ان سان“ يا ”ان قرآن سان“۔
• الشَّيَاطِينُ: ”شيطان“ جي جمع آهي، مراد اهي سرڪش ۽ شرير جن آهي، جيڪي انسانن کي گمراهه ڪرڻ ۾ لڳا رهندا آهن۔

2) آيت جي تفسير:

هي آيت ان ڳالهه جي ترديد ۽ رد آهي جيڪا مشرڪن ۽ ڪافرن ٻولي رهيا هئا۔ اهي چوندا هئا ته هي قرآن مجيد حضرت محمد ﷺ تي شياطين لاٿو آهي، يا اهي ان کي کڻي اچن ٿا۔ الله تعاليٰ انهن جي هن ڪوڙي ۽ بي بنياد دعويٰ جو رد ڪندي فرمايو ته هي قرآن مجيد شياطين تي نه لاٿو ويو آهي ۽ نه ئي اهي ان کي کڻي آيا آهن۔

حقيقت ۾ هي قرآن مجيد الله تعاليٰ جي طرفان پاڪ فرشتي حضرت جبرائيل امين عليہ السلام جي ذريعي نازل ٿيو آهي، جيڪو امانتدار ۽ معزز فرشتي آهي۔ شياطين جو هن قرآن جي نزول سان ڪو به تعلق ناهي، نه اهي ان کي کڻي اچي سگهيا ۽ نه ئي اهي ان جي اهليت رکن ٿا۔ بلڪه اهي آسمان جي خبرن کي ٻڌڻ کان به محروم ۽ رجم ٿيل آهن، انهن تي تارا اڇلايا وڃن ٿا۔ اهي پليت ۽ ناپاڪ مخلوق آهن، جڏهن ته قرآن مجيد پاڪ ۽ مقدس ڪلام آهي، انهن ٻنهي ۾ زمين آسمان جو فرق آهي۔ تنهنڪري اهو ممڪن ئي ناهي ته شياطين قرآن مجيد کي کڻي اچن يا ان ۾ ڪا به مداخلت ڪري سگهن۔

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• قرآن مجيد جي عظمت ۽ پاڪائي: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته قرآن مجيد ڪيتري بلند ۽ پاڪ ڪتاب آهي، جو ان جي نزول ۾ نه ڪو شيطان دخل ڏئي سگهيو ۽ نه ئي ان جي پاڪيزگي تي ڪو حرف اچي سگهيو۔ اهو ئي سبب آهي جو اهو قيامت تائين محفوظ ۽ سلامتي سان موجود آهي۔
• باطل دعوائن جو رد: ڪافرن ۽ مشرڪن هميشه حق جي مخالفت ۾ ڪوڙا الزام ۽ پروپيگنڊا ڪندا رهيا آهن، پر الله تعاليٰ پنهنجي ڪلام جي حفاظت ۽ سچائي جو ازخود دفاع ڪري ٿو۔ اسان کي به اهو سبق ملي ٿو ته حق جي راهه ۾ ثابت قدم رهون ۽ ڪوڙين ڳالهين کان متاثر نه ٿيون۔
• اسلام ۽ قرآن سان محبت: جڏهن اسان ڏسون ٿا ته قرآن مجيد ڪيترو پاڪ ۽ محفوظ آهي، ته اسان جي دلين ۾ ان لاءِ محبت ۽ عقيدت وڌيڪ وڌي ٿي۔ اسان کي گهرجي ته ان کي پڙهون، سمجهون ۽ ان تي عمل ڪريون، ڇاڪاڻ ته اهو ئي اسان جي دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابي جو ذريعو آهي۔
• شيطان کان بچڻ جي ترغيب: هي آيت اسان کي ياد ڏياري ٿي ته شيطان هميشه انسان کي گمراهه ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو آهي، پر قرآن مجيد ان کان بچڻ جو بهترين ذريعو آهي۔ جيڪو قرآن سان جڙيل رهندو، اهو شيطان جي وسوسن کان محفوظ رهندو۔