سوره شعراء — آيت 96

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• قَالُوا: انهن چيو.
• وَهُمْ: حالانڪه اهي.
• فِيهَا: ان ۾ (يعني دوزخ جي باهه ۾).
• يَخْتَصِمُونَ: اهي هڪ ٻئي سان تڪرار ۽ جهيڙو ڪري رهيا آهن.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انهن ماڻهن جي حالت بيان ڪري ٿي جيڪي دوزخ ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ هڪ ٻئي سان بحث ۽ تڪرار ڪندا. اهي پنهنجي غلطي جو اعتراف ڪندي چوندي: اسان دنيا ۾ پڌري گمراهي ۾ هئاسين، جڏهن اسان پنهنجي پوڄا ڪيل شين کي الله رب العالمين جي برابر سمجهيو. اسان کي ان بڀير نتيجي تائين پهچائڻ ۾ انهن مجرمن جو وڏو هٿ هو، جن اسان کي غير الله جي عبادت ڏانهن سڏيو ۽ اسان انهن جي ڳالهه مڃي.

اهي مشرڪ، جيڪي دنيا ۾ الله کان سواءِ ٻين کي پوڄيندا هئا ۽ انهن کي شريڪ بڻائيندا هئا، دوزخ ۾ انهن پوڄا ڪيل شين سان تڪرار ڪندا ۽ چوندي ته اسان کي توهان ئي گمراهه ڪيو. اهڙي طرح دوزخ ۾ هڪ ٻئي سان جهيڙو ۽ الزام تراشي ٿيندي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله جي وحدانيت جو اقرار: دوزخ ۾ مشرڪ پاڻ ئي مڃيندا ته الله اڪيلو عبادت جي لائق آهي، پر ان وقت جو اعتراف ڪو فائدو نه ڏيندو. ان ڪري دنيا ۾ ئي الله جي وحدانيت کي مڃڻ ۽ صرف ان جي عبادت ڪرڻ گهرجي.
• گمراهه ڪندڙن کان بچڻ جي ترغيب: اهي ماڻهو جيڪي غير الله جي عبادت ڏانهن سڏين ٿا، اهي دوزخ ۾ پنهنجي پوئلڳن سان تڪرار ڪندا ۽ هڪ ٻئي کي الزام ڏيندا. ان ڪري اسان کي اهڙن ماڻهن جي اتباع کان بچڻ گهرجي ۽ صرف قرآن ۽ سنت جي راهه تي هلڻ گهرجي.
• اسلام ۾ دعوت جي اهميت: اسلام اسان کي سيکار ٿو ته دنيا ۾ ئي حق کي قبول ڪريون ۽ غلط عقيدن کان توبه ڪريون، ڇاڪاڻ ته آخرت ۾ تڪرار ۽ پشيماني ڪا به ڪم نه ايندي.
• قرآن جي سچائي جو ثبوت: قرآن مجيد اڳ ۾ ئي ٻڌائي ڇڏيو آهي ته دوزخ ۾ اهڙو تڪرار ٿيندو، جيڪو اڄ تائين ڪنهن به انسان نه ڏٺو آهي. اهو قرآن جي الله طرفان هجڻ جو وڏو ثبوت آهي.
• اسلام جي آساني ۽ رحمت: الله تعاليٰ اسان کي خبردار ڪري ٿو ته غلط رستي تي هلڻ جو انجام ڪهڙو آهي، ته جيئن اسان ان کان بچي سگهون ۽ جنت جي راهه اختيار ڪريون. هي آيت اسان کي اسلام ڏانهن راغب ڪرڻ ۽ قرآن جي هدايت تي عمل ڪرڻ جي ترغيب ڏئي ٿي.