سوره نساء — آيت 40

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• مِثْقَالَ ذَرَّةٍ: ذري جي برابر وزن، يعني تمام ننڍڙي شيءِ جيترو به. ”ذَرَّة“ کي چيو وڃي ٿو انتهائي ننڍڙي شيءِ کي، جيئن هوا ۾ نظر ايندڙ ننڍڙا ذرڙا يا ڪنهن به شيءِ جو نهايت معمولي حصو.
• يُضَاعِفْهَا: ان کي گھڻو ئي وڌائي ٿو، هڪڙي نيڪيءَ جو بدلو ڪيترن ئي ڀيرا وڌائي ٿو.
• مِن لَّدُنْهُ: پنهنجي طرفان، پنهنجي خاص عطا ۽ فضل سان.
• أَجْرًا عَظِيمًا: تمام وڏو اجر ۽ ثواب، جنهن جي عظمت جو اندازو ڪو به نه ٿو ڪري سگھي.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن تي ذرو جيترو به ظلم نه ٿو ڪري. نه ڪنهن جي نيڪيءَ ۾ ڪا کوٽ ڪري ٿو ۽ نه ڪنهن جي برائيءَ ۾ ڪا واڌارو ڪري ٿو. جيڪڏهن ڪنهن جي عمل ۾ ذري جيترو به چڱائي هجي، ته الله تعاليٰ ان کي نه رڳو قبول ڪري ٿو، بلڪه ان جو ثواب ڪيترن ئي ڀيرا وڌائي ٿو ۽ پوءِ پنهنجي خاص فضل ۽ ڪرم سان ان کي اهڙو وڏو اجر عطا ڪري ٿو، جنهن جي عظمت جو اندازو ڪو به نه ٿو ڪري سگھي. اهو وڏو اجر جنت آهي، جيڪا الله تعاليٰ پنهنجي نيڪ ٻانهن لاءِ تيار ڪئي آهي.

هن آيت ۾ الله تعاليٰ جي عدل ۽ فضل ٻنهي جو ذڪر آهي. عدل اهو آهي ته ڪنهن جي نيڪيءَ ۾ ڪا کوٽ نه ٿيندي ۽ ڪنهن جي برائيءَ ۾ ڪا واڌ نه ٿيندي. ۽ فضل اهو آهي ته ننڍڙي نيڪيءَ تي به وڏو ۽ بيشمار ثواب عطا ٿيندو. اهڙي طرح هي آيت ٻڌائي ٿي ته الله تعاليٰ جو انصاف مڪمل آهي ۽ سندس ڪرم به بيحد آهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ جو عدل مڪمل آهي، هو ڪنهن سان ذرو جيترو به ظلم نه ٿو ڪري، تنهنڪري هر انسان کي پنهنجي عملن تي اميد ۽ ڀروسو رکڻ گھرجي.
• ننڍڙي کان ننڍڙي نيڪي به ضايع نه ٿيندي، بلڪه ان جو ثواب ڪيترن ئي ڀيرا وڌائي ڏنو ويندو، تنهنڪري انسان کي گھرجي ته نيڪيءَ کي ننڍو نه سمجهي، ڇاڪاڻ ته الله وٽ ان جي وڏي قدر ۽ قيمت آهي.
• الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن کي صرف انهن جي عملن جو بدلو نه ٿو ڏئي، بلڪه پنهنجي خاص فضل سان ان کان به وڌيڪ عطا ٿو ڪري، جنهن ۾ جنت جهڙو عظيم اجر شامل آهي.
• هي آيت انسان جي دل ۾ اميد ۽ خوشي پيدا ڪري ٿي ته هو ننڍين ننڍين نيڪين کي به نه ڇڏي، ڇاڪاڻ ته الله وٽ انهن جي بيشمار قدر آهي.
• اهو اسلام ۽ قرآن جي خوبصورتي آهي ته اهو انسان کي نيڪيءَ ڏانهن راغب ڪري ٿو ۽ کيس ٻڌائي ٿو ته الله تعاليٰ جو ڪرم ۽ فضل سندس عدل کان به وڌيڪ آهي.