سوره غافر — آیه 20

معانی کلمات:

• «یَقْضِی»: حکم میکند، داوری میکند.
• «بِالْحَقِّ»: با عدالت و درستی.
• «یَدْعُونَ»: میخوانند، عبادت میکنند.
• «مِن دُونِهِ»: غیر از او، به جای او.
• «السَّمِیعُ»: بسیار شنوا، کسی که همه چیز را میشنود.
• «الْبَصِیرُ»: بسیار بینا، کسی که همه چیز را میبیند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، داوری و حکم خود را با عدالت کامل معرفی میکند. او میان بندگانش به حق و عدل داوری میکند و به هیچکس ظلم نمیکند؛ نه از حسنات کسی کم میکند و نه بر سیئات کسی میافزاید. اما کسانی که مشرکان به جای خدا میخوانند و عبادت میکنند — مانند بتها و معبودان دروغین — هیچ حکم و داوری ندارند و قادر به هیچ کاری نیستند؛ زیرا آنها جماداتی بیش نیستند که نه میشنوند، نه میبینند و نه قدرت دارند. در پایان آیه، خداوند خود را با دو صفت «سمیع» و «بصیر» معرفی میکند؛ یعنی او شنوای همه گفتارها و بینای همه کردارها و حتی نیتهای درونی بندگان است. هیچ چیز از علم او پنهان نمیماند و بر اساس همین علم کامل، در روز قیامت به عدالت داوری خواهد کرد و هر کس را به آنچه سزاوار است میرساند.

فواید و پیامهای آیه:

1. خداوند هرگز در داوری خود ظلم نمیکند و عدالت او مطلق است؛ این مایه آرامش دل مؤمنان است که در نهایت، حق به حقدار میرسد.
2. معبودهای دروغین هیچ قدرتی ندارند و عبادت آنها نه تنها سودی به انسان نمیرساند، بلکه انسان را از رحمت خداوند دور میکند.
3. علم خداوند به همه گفتارها، کردارها و نیتهای ما کامل است؛ پس بیجهت از او غافل نشویم و بدانیم که همه اعمال ما ثبت و محفوظ است.
4. این آیه انسان را به توحید خالص دعوت میکند و نشان میدهد که تنها خداوند شایسته عبادت و داوری است؛ چرا که او شنوا و بیناست و معبودهای دیگر از این صفات بیبهرهاند.