Ад-Духан сүрөсү — Аят 21

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• وَإِن لَّمْ تُؤْمِنُوا لِي — «Эгер мага ыйман келтирбесеңер» дегенди билдирет. Бул жердеги «ыйман келтирүү» — пайгамбар алып келген нерселерди чын деп кабыл алуу.
• فَاعْتَزِلُونِ — «Мени жалгыз таштап коюңар», «менден алыс болуңар», «мага зыян келтирүүдөн жана тоскоолдук кылуудан четтеп кеткиле» деген маанини берет. Бул сөз араб тилинде «иътизал» (четтөө, алыстоо) тамырынан алынган.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аят пайгамбардын (бул жерде Худ же Шуайб пайгамбардын окуясы баяндалып жаткан контекстте) өз элине айткан акыркы сөзү катары келет. Пайгамбар элине мындай дейт: «Эгер силер мага жана мен алып келген чындыкка ыйман келтирбесеңер, анда жок дегенде мага зыян келтирбегиле, мени кыйнабагыла, мени менен тирешпегиле. Мени өзүмө таштап, жолумду бошоткула. Мен силерге чындыкты жеткирдим, эми тандоо өзүңөрдүн колуңарда. Бирок мага каршы күрөшүүнү, мени коркутууну, кыйноону токтоткула.»

Бул аятта пайгамбардын сабырдуулугу жана акылмандыгы көрүнүп турат. Ал элине ыйман келтирүүнү катуу талап кылбайт, тескерисинче, эгер кабыл албасаңар, жок дегенде тынчтык менен коё бериңер деп суранаарын билдирет. Бул — дааваттын эң жумшак жана акылмандуу ыкмасы. Пайгамбар эч качан зордук-зомбулукка барбаган, тескерисинче, элди жакшылыкка чакырып, алардын жамандыгына сабыр кылган.

Ошондой эле бул аятта пайгамбардын өзүнө болгон ишеними жана Аллахка болгон таваккулу (таянчы) чагылдырылган. Ал элинин ыйман келтирбегенине капаланбайт, тескерисинче, аларды Аллахтын өзүнө тапшырат. «Эгер ыйман келтирбесеңер, анда мени жалгыз таштап коюңар» дегени — бул аларга каршы зордук колдонбостугун, бирок алардын да ага зыян келтирүүгө укугу жоктугун билдирет.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Ыйман — ар бир адамдын өз тандоосу. Аллах адамдарды ыйманга мажбурлабайт. Ар бир адам өз эрки менен ыйманды кабыл алат же четке кагат. Бул — исламдын адамдын эркиндигине болгон урматын көрсөтөт.
• Дааватта жумшактык жана акылмандык. Пайгамбарлар элди чындыкка жумшактык менен чакырган, зордук-зомбулук менен эмес. Бул — биз үчүн да чоң сабак: адамдарды исламга жакшы сөз, жакшы мамиле жана үлгү менен чакыруу керек.
• Сабырдуулук жана кечиримдүүлүк. Пайгамбар өзүнө каршы чыккандарга да зыян келтирбей, алардан жөн эле алыстоону суранат. Бул — мусулмандар үчүн сабырдуулуктун жана кечиримдүүлүктүн эң жогорку үлгүсү.
• Аллахка таваккул кылуу. Пайгамбар элинин ыйман келтирбегенине капаланбай, ишин Аллахка тапшырат. Бул — бизге да кыйынчылыктарда Аллахка таянуу керектигин үйрөтөт.
• Ислам — тынчтык дини. Бул аят исламдын зордук-зомбулукту эмес, тынчтыкты жана адилеттикти талап кылаарын дагы бир жолу далилдейт. Пайгамбардын «эгер ыйман келтирбесеңер, мени жалгыз таштап коюңар» дегени — исламдын тынчтык жана ыктыярдуулук дини экенин көрсөтөт.

Бул аят бизди исламдын чыныгы маңызын түшүнүүгө, адамдарга жакшы мамиле кылууга, сабырдуу болууга жана ар дайым Аллахка таянууга чакырат. Ислам — бул жүрөктөрдү багындыруучу, акылга жана жүрөккө таасир этүүчү дин. Ал зордук-зомбулук менен эмес, чындык жана жакшылык менен тарайт.