Sure A'râf — Ayet 173

Kelime Anlamları:

• Eşrake (أشرك): Ortak koştu, şirk koştu.
• Zürriyyet (ذُرِّيَّةً): Soy, nesil, çocuklar.
• Tühlikena (تُهْلِكَنَا): Helâk edersin, yok edersin, azaba uğratırsın.
• Mubtılûn (الْمُبْطِلُونَ): Batıl işler yapanlar, amelleri boşa gidenler, Allah'a ortak koşanlar.

Tefsir:

Bu âyet-i kerîme, Yüce Allah'ın insanlara olan engin merhametini ve adaletini ortaya koymaktadır. Allah Teâlâ, kıyamet gününde hiç kimsenin "Biz bilmiyorduk" veya "Biz atalarımızı taklit ettik" diyerek mazeret ileri sürememesi için, insanları dünyada iken uyarmış, onlara akıl ve peygamberler göndererek doğru yolu göstermiştir.

Âyetin bağlamına baktığımızda, Allah'ın insanlardan aldığı misakı (sözleşmeyi) hatırlatılmaktadır. İnsan, fıtratı gereği Allah'ı bilme ve O'na ibadet etme kabiliyetiyle yaratılmıştır. Ancak şeytan ve kötü çevre, insanı bu fıtrattan saptırmaya çalışır. İşte bu âyet, insanların kıyamet gününde şu iki mazereti öne sürmemeleri için Allah'ın delilini tamamladığını bildirir:

1. "Biz ve atalarımız, daha önce şirk koştuk." Yani kişi, "Benim atalarım da putlara tapıyordu, ben de onları taklit ettim" diyerek kendini savunmaya çalışabilir. Fakat Allah, her topluma peygamber göndermiş ve kitap indirmiştir. Hiç kimse "bilmiyordum" diyemez.
2. "Biz onlardan sonra gelen bir nesildik." Yani kişi, "Biz atalarımızın izinden gittik, onların yaptıklarını sorgulamadık" diyebilir. Ancak bu mazeret de geçerli değildir. Çünkü Allah, her insana akıl vermiş, doğruyu yanlıştan ayırt etme yeteneği bahşetmiştir. Ayrıca peygamberlerin daveti her nesle ulaşmıştır.

"Aftühlikenâ bimâ fealel mubtılûn" yani "Batıl işler yapanların yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin?" Bu ifade, insanın atalarının günahından sorumlu tutulamayacağını, herkesin kendi ameliyle karşılık göreceğini vurgular. Yüce Allah, hiç kimseyi başkasının günahıyla cezalandırmaz. Bu, Allah'ın adaletinin ve merhametinin bir gereğidir.

Sevgili kardeşlerim! Bu âyet bize şu müjdeyi veriyor: Allah, kullarına asla zulmetmez. Herkes kendi yaptıklarından sorumludur. Atalarımızın hataları bizi bağlamaz; bizim de kendi aklımızı kullanmamız, doğruyu araştırmamız ve Allah'ın emirlerine uymamız gerekir. Hiç kimse "Ben böyle gördüm, böyle yaptım" diyerek sorumluluktan kaçamaz. Çünkü Allah, herkese doğruyu bulma imkânı vermiştir.

Bu âyet aynı zamanda, İslam'ın taklit dinî olmadığını, akıl ve düşünceye dayandığını gösterir. Müslüman, inandığı değerleri bilinçli olarak benimser, araştırır ve yaşar. Atalarının dinini körü körüne taklit etmez. İşte bu bilinçle hareket eden mümin, hem dünyada huzura kavuşur hem de ahirette kurtuluşa erer. Allah'ın rahmeti, doğruyu arayan ve O'na yönelen herkesi kuşatır.