سوره اعراف — آیه 56

معانی کلمات:

• تُفْسِدُوا: فساد کنید، تباهی و ویرانی به بار آورید.
• إِصْلَاحِهَا: اصلاح و سامان دادن آن (زمین) به وسیله عدل، توحید و فرستادن پیامبران.
• خَوْفًا وَطَمَعًا: با حالتی میان ترس (از نپذیرفته شدن دعا یا عذاب الهی) و امید (به اجابت و رحمت).
• قَرِيبٌ: نزدیک است (با وجود اینکه «رحمة» مؤنث است، اما «قریب» به صورت مذکر آمده و به تأویلِ «ترحّم» یا «ثواب» برگردانده شده است).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از آنکه زمین را به وسیله فرستادن پیامبران و تشریع احکام عادلانه، اصلاح و آباد کرده است، بندگان را از هرگونه فساد برحذر میدارد. فساد در زمین شامل انواع گناهان، ظلم، شرک و نافرمانی است که همگی موجب تباهی نظم و عدالت در جامعه میشوند. پس از این نهی، خداوند فرمان میدهد که او را با حالتی میان ترس و امید بخوانید؛ ترس از اینکه دعا پذیرفته نشود یا گرفتار عذاب شوید، و امید به اینکه رحمت و اجابت شامل حالتان گردد. در پایان، بشارت میدهد که رحمت خداوند به نیکوکاران (کسانی که کارهایشان را خالصانه و مطابق دستورات الهی انجام میدهند) بسیار نزدیک است و آنها از این رحمت بهرهمند خواهند شد.

فواید و پیامهای آیه:

1. اصلاح زمین، مقدمهای بر نهی از فساد است: خداوند ابتدا زمین را با فرستادن پیامبران و روشن کردن راه هدایت اصلاح کرده، پس هیچ بهانهای برای فساد باقی نمانده است.
2. دعا باید با حالتی میان خوف و رجا باشد: مؤمن نه آنقدر مأیوس است که از دعا دست بکشد و نه آنقدر مغرور که از عذاب الهی غافل شود؛ بلکه میان ترس و امید حرکت میکند.
3. رحمت الهی به نیکوکاران نزدیک است: این آیه انگیزهای قوی برای احسان و نیکوکاری است؛ هر کس در مسیر احسان گام بردارد، رحمت خداوند او را در بر میگیرد.
4. فساد با اصلاح الهی در تضاد است: هر گناه و نافرمانی، در واقع مبارزه با طرح اصلاحی خداوند در زمین است؛ بنابراین مؤمن باید همواره در جهت آبادانی و اصلاح جامعه بکوشد.
5. امید به رحمت، موتور حرکت به سوی خیر است: وقتی بدانیم رحمت خداوند به ما نزدیک است، با انگیزه بیشتری به عبادت و خدمت به خلق میپردازیم و از گناهان دوری میکنیم.