سوره اعراف — آيت 6

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• فَلَنَسْأَلَنَّ: پوءِ يقيناً اسان ضرور پڇنداسين (هيءَ الله تعالى جي طرفان پڪي واعدي جو اظهار آهي).
• الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ: اهي قومون جن ڏانهن پيغمبر موڪليا ويا.
• الْمُرْسَلِينَ: پيغمبر ۽ رسول.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ قيامت جي ڏينهن جي هڪ اهم منظر جي خبر ڏئي ٿو ته هو يقيناً ٻن گروهن کان پڇا ڪندو. پهريون گروهه اهي قومون ۽ امتون آهن جن ڏانهن پنهنجا پيغمبر موڪليا ويا. انهن کان پڇيو ويندو ته جڏهن اسان جا رسول انهن وٽ آيا ۽ الله جو پيغام پهچايائون، توهان انهن جي دعوت جو ڪهڙو جواب ڏنو؟ ڇا ايمان آندو يا انڪار ڪيو؟ ڇا اطاعت ڪئي يا منهن موڙيو؟ هيءَ پڇاڪاڻ توبيخ ۽ ملامت لاءِ هوندي، ته جيئن هر قوم پنهنجي ڪيل عملن جو انجام ڏسي.

ٻيو گروهه خود پيغمبرن ۽ رسولن جو آهي. انهن کان پڇيو ويندو ته اسان جي طرفان جيڪو رسالت جو بار ۽ ذميواري توهان کي سونپي وئي هئي، ڇا توهان ان کي پوريءَ طرح پهچايو؟ ڇا امت کي الله جو حڪم ۽ پيغام پهتو؟ هيءَ پڇاڪاڻ پيغمبرن جي سچائي ۽ امانت جي تصديق ۽ اقرار لاءِ هوندي، ته جيئن ثابت ٿئي ته رسولن پنهنجي ذميواري پوري نڀائي ۽ ان ۾ ڪا ڪوتاهي نه ڪئي.

ان جو مطلب اهو آهي ته قيامت جي ڏينهن ڪنهن به شيءِ جي پڇا کان سواءِ نه ڇڏيو ويندو. نه امتن کي معاف ڪيو ويندو ۽ نه رسولن کي. هر هڪ کي پنهنجي پنهنجي ذميواري جو حساب ڏيڻو پوندو. هيءَ آيت انسان کي خبردار ڪري ٿي ته دنيا ۾ جيڪي به اسان وٽ الله جا پيغام ۽ هدايتون پهتيون آهن، انهن تي عمل ڪرڻ ۾ غفلت نه ڪري، ڇاڪاڻ ته هڪ ڏينهن ان جو جواب ڏيڻو آهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• حساب ڪتاب جي يقين جو احساس: هيءَ آيت اسان کي ياد ڏياري ٿي ته قيامت جو ڏينهن هڪ حقيقت آهي، جتي هر عمل جو حساب ٿيندو. اهو يقين اسان کي دنيا ۾ نيڪي ۽ چڱائي ڪرڻ ۽ برائي کان بچڻ جي ترغيب ڏئي ٿو.
• رسالت جي عظيم نعمت جي قدر ڪرڻ: الله تعاليٰ پنهنجا پيغمبر موڪليا ۽ اسان تائين هدايت پهچائي. هيءَ آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته هيءَ هدايت ڪا معمولي شيءِ نه آهي، بلڪه اها هڪ وڏي نعمت آهي، جنهن تي اسان کي شڪر ادا ڪرڻ گهرجي ۽ ان تي عمل ڪرڻ گهرجي.
• اسلام ۽ قرآن سان محبت: جڏهن اسان سمجهون ٿا ته الله تعاليٰ اسان جي هر عمل جو حساب وٺندو ۽ اسان کي پنهنجي پيغمبرن ذريعي هدايت ڏني، ته اسان جي دل ۾ اسلام ۽ قرآن سان محبت وڌي ٿي. اسان سمجهون ٿا ته هيءَ دنيا عارضي آهي ۽ اصل زندگي آخرت جي آهي، تنهنڪري اسان کي قرآن جي تعليمات کي پنهنجي زندگيءَ جو حصو بڻائڻ گهرجي.
• ذميواري جو احساس: جيئن رسولن کي پنهنجي ذميواري جو حساب ڏيڻو هو، تيئن اسان کي به پنهنجي پنهنجي ذميواري جو خيال رکڻ گهرجي. هر مسلمان کي پنهنجي گهر ۾، پنهنجي سماج ۾ ۽ پنهنجي ملڪ ۾ اسلام جو پيغام پهچائڻ ۽ ان تي عمل ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي.
• الله جي انصاف تي ڀروسو: هيءَ آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته الله تعاليٰ انصاف ڪندڙ آهي. هو ڪنهن تي ظلم نه ڪندو ۽ هر هڪ کي پنهنجي عملن جو پورو پورو بدلو ڏيندو. اهو يقين اسان کي صبر ۽ استقامت عطا ڪري ٿو.