سوره جن — آیه 21

معانی کلمات:

• ضَرًّا: زیان، بدی، گمراهی و هر آنچه که به انسان آسیب برساند.
• رَشَدًا: خیر، نفع، هدایت و هر آنچه که به صلاح و سعادت انسان باشد.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به این مشرکان و منکران بگو: من مالک هیچ سود و زیانی برای شما نیستم. نه میتوانم زیانی به شما برسانم و نه قادر به جلب خیر و منفعتی برایتان هستم. تمام کارها به دست خداوند است؛ اوست که ضرر و نفع، هدایت و گمراهی را مقدر میفرماید. من تنها فرستادهای هستم که مأمور به ابلاغ پیام خداوند به شما هستم. اگر من نیز از فرمان خدا سرپیچی کنم، هیچکس نمیتواند مرا از عذاب او نجات دهد و پناهگاهی جز او برایم نخواهد بود. پس ای مردم! بدانید که سعادت و شقاوت شما در گرو اطاعت یا نافرمانی از خداوند است، نه در اختیار من.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید در ربوبیت: این آیه به ما میآموزد که تنها خداوند مالک نفع و ضرر است و هیچکس — حتی پیامبران — بهطور مستقل نمیتوانند برای کسی سودی یا زیانی برسانند. پس باید تنها از او ترسید و تنها به او امید بست.
2. اخلاص در دعوت: پیامبر اکرم (ص) با این بیان، نهایت صداقت و امانتداری خود را در دعوت نشان میدهد؛ او هیچ ادعایی فراتر از بندگی و رسالت ندارد و مردم را بهسوی خداوند دعوت میکند، نه بهسوی خود.
3. مسئولیتپذیری انسان: این آیه به انسان میآموزد که سرنوشت خود را خودش رقم میزند؛ اگر راه هدایت را برگزیند، به رستگاری میرسد و اگر راه گمراهی را پیش بگیرد، جز خود را نباید ملامت کند.
4. امید و ترس متعادل: از یک سو، ترس از عذاب الهی را در دل انسان زنده میکند و از سوی دیگر، امید به رحمت خداوند را از طریق اطاعت و پیروی از رسولش (ص) تقویت مینماید.
5. پناهگاه واقعی: تنها پناهگاه حقیقی در برابر عذاب الهی، خود خداوند است؛ پس باید با توبه و اطاعت، به او پناه برد و از گناهان دوری جست.