Аль-Кияма сүресі — Аят 33

1. Сөздердің мағынасы:

• ثُمَّ — содан кейін, одан әрі.
• ذَهَبَ — барды, қайтты.
• أَهْلِهِ — өз отбасына, үй-ішіне.
• يَتَمَطَّىٰ — керіліп, мақтанып, тәкаппарланып жүру; менменсіген кейіппен басу. Бұл сөздің түпкі төркіні «تَمَطَّطَ» — яғни керілу, өзін жоғары ұстау.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аят қиямет күнін және оған сенбеген, Алланың елшісіне де, Құранға да иман келтірмеген адамның жай-күйін суреттейді. Ол адам иманды қабылдамады, Алланың парыз еткен намазын орындамады, Құранды өтірікке шығарып, иманнан бет бұрды. Осындай менмендік пен тәкаппарлықтан кейін ол өз үй-ішіне қайтады, бірақ бұл қайту қарапайым жүріс емес — ол мақтанып, керіліп, өзін жоғары санап, тәкаппар кейіппен басады. Яғни оның жүріс-тұрысының өзі оның имансыздығын, менмендігін және ақиқатқа мойынсұнбағанын айғақтайды. Ол өзінің азғантай дүниелік байлығына, билігіне немесе әлеуметтік орнына сүйеніп, шындыққа мойынсұнудан бас тартқан адам ретінде бейнеленеді. Бұл аят осындай адамның соңы қандай болатынын алдыңғы және келесі аяттармен байланыстыра отырып, оған ескерту жасайды.

1. Аяттан алынатын ғибраттар:

• Иман мен намаз — адамды тәкаппарлықтан, менмендіктен және өзін жоғары санаудан қорғайтын қалқан. Кімде-кім иманнан бас тартып, парыздарды орындамаса, оның жүріс-тұрысында да, жүрегінде де тәкаппарлық пайда болады.
• Тәкаппарлық — адамды ақиқатқа мойынсұнудан, Құранға құлақ салудан және тәубеге келуден алыстататын қауіпті дерт. Ислам адамды кішіпейілдікке, қарапайымдылыққа және шүкіршілікке шақырады.
• Бұл аят бізге өмірдегі барлық жетістік, байлық, атақ-даңқ Алланың берген нығметі екенін ұғындырады. Олармен мақтану емес, Аллаға шүкір етіп, кішіпейіл болу — нағыз мұсылмандық мінез.
• Құран адамның сыртқы жүріс-тұрысынан бастап ішкі жүрегіне дейінгі жай-күйін ашып көрсетеді. Бұл — Құранның терең даналығы мен адам жанын танудағы дәлдігінің белгісі.
• Аят адамды ойлануға шақырады: менің жүріс-тұрысым, мінезім иманымды көрсете ме, әлде тәкаппарлық пен менмендікті көрсете ме? Бұл сұрақ әр мұсылманның өзін-өзі тексеруіне себеп болады.
• Ислам — адамды тек сөзбен емес, іс-әрекетімен, мінезімен, жүріс-тұрысымен де көркем болуға шақыратын дін. Сондықтан кішіпейілдік, қарапайымдық және шүкіршілік — әр мұсылманның бойынан табылуы тиіс қасиеттер.