سوره انفال — آيت 21

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• لَا تَكُونُوا: نه ٿيو، نه بڻجو.
• كَٱلَّذِينَ: انهن وانگر، انهن جهڙا.
• قَالُوا: انهن چيو.
• سَمِعْنَا: اسان ٻڌو.
• وَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ: ۽ اهي ٻڌڻ ئي نه ٿا ڏين / اهي (حقيقت ۾) نه ٿا ٻڌن.

2) آيت جي تفسير:

اي ايمان وارؤ! اوھين انهن ماڻهن وانگر نه بڻجو جيڪي رڳو زبان سان چئي ڇڏيندا آهن ته ”اسان ٻڌو“، پر حقيقت ۾ اهي ٻڌڻ ئي نه ٿا ڏين. اهي ماڻهو منافق ۽ مشرڪ هئا، جن کي جڏهن الله جي ڪتاب جون آيتون پڙهي ٻڌايون وينديون هيون ته هو چوند هئا ته اسان پنهنجن ڪنن سان ٻڌو آهي، پر انهن جا دل ۽ دماغ ان تي غور ۽ فڪر نه ڪندا هئا. اهي ٻڌڻ کان پوءِ به ان تي عمل نه ڪندا هئا ۽ نه ئي ان مان نصيحت حاصل ڪندا هئا. انهن جو ٻڌڻ رڳو ٻڌڻ هو، سمجهڻ ۽ قبول ڪرڻ نه هو، ڇاڪاڻ ته اهي دل سان قرآن کي مڃيندڙ ۽ تصديق ڪندڙ نه هئا.

سو اي مؤمنؤ! اوھين انهن جهڙا نه ٿيو. جڏهن الله ۽ سندس رسول جي ڳالهه ٻڌو ته ان کي دل سان قبول ڪريو، ان تي غور ۽ فڪر ڪريو، ان مان نصيحت حاصل ڪريو ۽ ان تي عمل ڪريو. رڳو زبان سان ”ٻڌوسين“ چئي ڇڏڻ ڪافي ناهي، بلڪه ٻڌڻ سان گڏ سمجهڻ، مڃڻ ۽ عمل ڪرڻ به ضروري آهي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• قرآن ٻڌڻ وقت رڳو ڪنن سان ٻڌڻ ڪافي ناهي، بلڪه دل سان غور ۽ فڪر ڪرڻ گهرجي ته جيئن ان مان نصيحت ۽ هدايت حاصل ٿئي.
• مؤمن جو ٻڌڻ ۽ عمل هڪ ٻئي سان جڙيل هجڻ گهرجن. جيڪڏهن ٻڌڻ کان پوءِ عمل نه ڪبو ته اهو منافقن ۽ مشرڪن جي مشابهت آهي، جنهن کان الله تعاليٰ منع ڪئي آهي.
• الله جي ڪتاب کي دل سان مڃڻ ۽ تصديق ڪرڻ ئي حقيقي ٻڌڻ آهي. جيڪو دل سان نه مڃي، اهو حقيقت ۾ ٻڌندڙن ۾ شمار نه ٿو ٿئي.
• هي آيت مؤمنن کي ترغيب ڏئي ٿي ته اهي قرآن ۽ حديث کي غور سان ٻڌن، ان تي عمل ڪن ۽ ان مان فائدو حاصل ڪن، ته جيئن اهي دنيا ۽ آخرت ۾ ڪامياب ٿين.
• اسلام ۾ علم ۽ عمل جو ميلاپ ئي ڪاميابي جي ڪنجي آهي. رڳو ڳالهائڻ ۽ ٻڌڻ سان نه، بلڪه عمل سان ئي انسان الله جي رضا حاصل ڪري سگهي ٿو.