سوره انفال — آيت 22

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• الدَّوَابّ: زمين تي هلڻ ڦرڻ وارا جاندار، يعني سڀئي چرندڙ پکيڙيندڙ مخلوق.
• الصُّمُّ: ٻوڙا، اهي جيڪي حق ٻڌڻ کان محروم هجن.
• الْبُكْم: گونگا، اهي جيڪي حق ڳالهائڻ کان قاصر هجن.
• لَا يَعْقِلُونَ: اهي جيڪي سمجهه ۽ عقل کان ڪم نه وٺن.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ ٻڌايو آهي ته زمين تي هلڻ ڦرڻ وارين مخلوقات ۾ سڀ کان بڇڙا ۽ بدترين ماڻهو اهي آهن، جيڪي حق ٻڌڻ کان انڌا ۽ ٻوڙا آهن ۽ حق ڳالهائڻ کان گونگا آهن. انهن جا ڪن حق ٻڌڻ کان بند آهن، انهن جون زبانون حق چوڻ کان بند آهن، ۽ اهي الله جي حڪمن ۽ منع ڪيل ڳالهين کي سمجهڻ ۽ غور ڪرڻ کان به محروم آهن. اهي ماڻهو پنهنجي عقل ۽ سمجهه کي ڪم نه ٿا آڻين، ان ڪري اهي جانورن وانگر آهن، بلڪ جانورن کان به وڌيڪ گمراهه آهن. الله تعاليٰ انهن کي سڀ کان بدترين مخلوق قرار ڏنو آهي، ڇاڪاڻ ته انهن کي عقل ۽ سمجهه جو اهو سرمايو مليل هو، جنهن سان اهي حق کي پروڙي سگهيا ٿي، پر انهن ان کي استعمال نه ڪيو ۽ حق کان منهن موڙي ويٺا.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• حق ٻڌڻ جي اهميت: انسان کي گهرجي ته هو حق ٻڌڻ لاءِ پنهنجا ڪن کليل رکي ۽ حق کي قبول ڪرڻ لاءِ تيار رهي.
• عقل جو استعمال: الله تعاليٰ انسان کي عقل ۽ سمجهه عطا ڪئي آهي، ان جو صحيح استعمال ڪرڻ سان ئي انسان صحيح رستو ڳولي سگهي ٿو.
• حق کان منهن موڙڻ جي برائي: حق کي ٻڌڻ، سمجهڻ ۽ مڃڻ کان انڪار ڪرڻ انسان کي جانورن کان به بدتر بڻائي ٿو.
• اسلام جي دعوت: اسلام هڪ اهڙو دين آهي جيڪو انسان کي عقل ۽ سمجهه سان حق ڏانهن دعوت ڏئي ٿو، ۽ ان جي تعليمات ۾ غور ۽ فڪر جي ترغيب ڏنل آهي.
• قرآن جي هدايت: قرآن مجيد اهڙي هدايت آهي جيڪا انسان کي انڌن، ٻوڙن ۽ گونگن جي حالت کان بچائي ٿي، ۽ ان کي سمجهه ۽ بصيرت عطا ڪري ٿي.