Аль-Анфаль сүрәсе — Аять 22

Сүзләрнең мәгънәләре:

• әш-шәрре — иң яманы, иң начары.
• әд-дәвабб — җир өстендә йөрүче хайваннар, җан ияләре.
• әс-сумм — саңгыраулар (хак сүзне ишетмәүчеләр).
• әл-букм — телсезләр (хак сүзне сөйләмәүчеләр).
• ла ягъкыйлүн — аңламаучылар, акылларын кулланмаучылар.

Аять тәфсире:

Аллаһы Тәгалә бу аятьтә хакны инкяр итүчеләрнең иң начар сыйфатларын бәян итә. Ул әйтә: Җир өстендә йөрүче барлык җан ияләре арасында Аллаһы каршында иң яманы — ул саңгыраулар һәм телсезләр, ягъни хак сүзне ишетү өчен колакларын файдаланмыйлар, хакны сөйләү өчен телләрен кулланмыйлар. Алар Аллаһының әмерләрен һәм тыелганнарын аңламыйлар, чөнки алар акылларын кулланмыйлар. Алар хакны ишетсәләр дә, аңа колак салмыйлар, аңласалар да, кабул итмиләр. Шуңа күрә алар хайваннардан да начаррак, чөнки хайваннар үзләренә бирелгән инстинкт буенча эш итәләр, ә бу кешеләргә акыл бирелгән, ләкин алар аннан файдаланмыйлар.

Аятьтән алынган файдалар:

1. Акыл — Аллаһының иң олы нигъмәтләреннән берсе, ул кешене башка җан ияләреннән өстен кыла. Акылны хакны тану һәм аңа иярү өчен кулланырга кирәк.
2. Хак сүзне ишетү генә җитми, ә аны кабул итү һәм гамәлдә куллану мөһим. Колаклар белән ишетү, ләкин йөрәк белән кабул итмәү — кешене хайван дәрәҗәсенә төшерә.
3. Ислам динендә кешенең кыйммәте аның акылын хак юлда куллануы белән билгеләнә. Акыллы кеше — Аллаһының әмерләренә иярүче, аның рәхмәтенә ирешүче.
4. Бу аять безне хак сүзгә колак салырга, аны тел белән сөйләргә һәм акыл белән аңларга өнди. Кем бу өч сыйфатка ия булса, ул Аллаһы каршында иң хөрмәтле бәндәләрдән санала.