Anfol surasi — Oyat 22

Kalimalarning ma'nolari:

• Ad-davābb – yer yuzida harakatlanuvchi jonzotlar, maxluqotlar.
• As-summ – quloqlari kar bo‘lganlar, haqni eshitmaydiganlar.
• Al-bukm – so‘zsiz, tilsizlar, haqni gapirmaydiganlar.
• Lā ya‘qilūn – aql-idrokini ishlatmaydiganlar, Allohning amrini anglamaydiganlar.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda haqni rad etuvchi, o‘z aqlini ishlatmaydigan kofirlarning eng yomon holatini bayon qilmoqda. Ular yer yuzida yuruvchi jonzotlarning eng yomoni ekanini bildirmoqda. Chunki ular quloqlari kar bo‘lgan kishilarga o‘xshaydilar – haq so‘zni eshitmaydilar, unga quloq solmaydilar. Tillari ham kalimaga kelmaydi – haqni gapirmaydilar, unga da’vat qilmaydilar. Eng muhimi, ular aql-idrokini ishlatmaydilar, Allohning amr-u nazrlarini anglamaydilar. Ular haqni eshitib ham, uni qabul qilmaydilar, o‘ylab-fikrlab, to‘g‘ri yo‘lni topmaydilar. Shuning uchun ular hayvonlardan ham battar holatga tushganlar, chunki hayvonlar o‘z tabiatiga muvofiq ish qiladilar, lekin bu kimsalar aql berilgan holda undan foydalanmay, eng past darajaga tushib qolganlar.

Foydalar:

Bu oyatdan o‘rganamizki, insonning qadri uning aqlini ishlatishi, haqni eshitib, unga amal qilishi bilan o‘lchanadi. Kimki haqdan yuz o‘girsa, qulog‘ini berkitib, tilini tiyib, aqlini ishlatmasa, u Alloh nazdida eng past darajadagi maxluqotga aylanadi. Bu bizni doimo o‘ylashga, haqni tinglashga va aql-idrokni to‘g‘ri yo‘lda ishlatishga undaydi. Shuningdek, bu oyat musulmon kishiga o‘z aqlini ilm olish, haqni tushunish va yaxshi amallar qilish yo‘lida sarflash kerakligini eslatadi. Zero, aql insonga berilgan eng buyuk ne’matlardan biri bo‘lib, uni ishlatmaslik insonni hayvondan ham past darajaga tushiradi.