Аль-Фаджр сүрөсү — Аят 17

1. Сөздөрдүн мааниси:

• كَلَّا (калла): «Жок, андай эмес!» — бул сөз мурунку айтылган туура эмес ойду четке кагуу жана эскертүү үчүн келет.
• بَل (бал): «Тескерисинче, тактап айтканда...» — мурунку сүйлөмдү түзөтүп, андан да оор кемчиликти ачып берүү үчүн келген байламта.
• لَا تُكْرِمُونَ (ла тукримуун): «Силер ызаат кылбайсыңар, кадыр-баркын сактабайсыңар».
• الْيَتِيمَ (аль-ятиим): «Жетим» — атасынан ажыраган, эми эле чоңоюп келе жаткан бала. Бул жерде жалпы жетим балдардын баарын камтыйт.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аят адам баласынын жаңылыш түшүнүгүн оңдоп берет. Кээ бир адамдар байлыкты Аллахтын ыраазылыгынын белгиси, жакырчылыкты болсо Аллахтын жек көрүүсүнүн белгиси деп ойлошот. Бирок бул — туура эмес түшүнүк. Аллах Таала аяттын башында «كَلَّا» деп, ушул жаңылыш ойду четке кагат. Андан кийин «бал» — «тескерисинче» деп, алардын иш-аракети айткан сөзүнөн да жаман экенин, акча-дунияга болгон ашыкча берилгендигин ачып берет.

Аяттын негизги мааниси: силерге Аллах берген ырыскы-байлыктан жетим балдарга ызаат кылбайсыңар, аларга жакшылык кылбайсыңар, алардын кадыр-баркын сактабайсыңар. Байлык берүү менен Аллах силерди сынап жатат — жетимге жардам берүү, ага мээримдүүлүк көрсөтүү аркылуу бул сыноодон өтүү керек эле. Бирок силер андай кылбайсыңар. Демек, байлык өзү эле артыкчылыктын белгиси эмес; аны кандайча колдонгонуңар — ошол чыныгы сыноо. Жетимге ызаат кылбоо — бул Аллахтын берген жакшылыгын туура эмес колдонуу, жүрөктүн катып, назиктикти жоготуусу.

1. Аяттан алынуучу пайдалар:

• Жетимдерге кам көрүү — ыймандын белгиси. Ислам жетим балдарды коргоого, аларга мээримдүү мамиле кылууга чоң маани берет. Бул аят бизди жетимдерге жакшылык кылууга, алардын көңүлүн табууга чакырат.
• Байлык — сыноо, сый эмес. Аллах берген байлык адамдын жакшылыгын далилдебейт; ал — сыноо. Байлыкты жетим-жесирге, муктаждарга жардам берүүгө жумшаган адам гана чыныгы бакытка жетет.
• Ырайымдуулук — жүрөктүн нурү. Жетимге ызаат кылуу, анын башын сылап, көңүлүн көтөрүү — жүрөктү жумшартып, Аллахтын ыраазылыгына жеткирүүчү амал. Пайгамбарыбыз (с.а.в.) жетимге кам көргөндөрдүн бейиште өзү менен кошо болорун кабарлаган.
• Ислам — адилеттик жана мээрим дини. Бул аят Исламдын коомдогу алсыздарга, жетимдерге болгон камкордугун көрсөтөт. Ислам адамды өзүмчүлдүктөн, байлыкка берилүүдөн сактап, жакшылыкка үндөйт.
• Курандын насааттары жүрөктү ойготот. Бул аят аркылуу Аллах бизге өзүбүздү текшерүүгө, жетимдерге болгон мамилебизди оңдоого мүмкүнчүлүк берет. Курандын ар бир аяты — биздин жашообузду жакшыртуучу нуру.