Аль-Фаджр сүресі — Аят 17

1. Сөздердің мағынасы:

• كَلَّا (Кәллә): Тоқтату, тыйым салу, "жоқ, олай емес" деген мағынаны білдіретін сөз.
• بَل (Бәл): "Керісінше", "тіпті" деген мағынадағы жалғаулық.
• تُكْرِمُونَ (тукримүнә): "Сендер құрметтемейсіңдер", "сендер ізет көрсетпейсіңдер" деген мағынада.
• الْيَتِيمَ (әл-йәтим): Әкесінен айырылған, әлі есеймеген бала.

1. Аяттың тәпсірі:

Алдыңғы аяттарда адам баласының дүние-байлықты Алланың разылығының белгісі, ал кедейлікті қорлықтың белгісі деп ойлайтыны айтылған болатын. Осы аятта Алла Тағала сол ойды теріске шығарып: "Жоқ, олай емес!" — дейді. Байлық та, кедейлік те — бұл тек сынақ. Адамның қадір-құрметі байлықпен өлшенбейді, керісінше, ол Аллаға құлшылық етумен және өзгелерге жақсылық жасаумен анықталады.

Содан кейін Алла Тағала адамдардың бір кемшілігін ашып көрсетеді: олар өздеріне берілген ризық-несібені пайдаланып, жетім балаларға құрмет көрсетпейді, оларға жақсылық жасамайды. Яғни, адамдардың сөздері мен істері бір-біріне қайшы: олар байлықты Алланың сүйіспеншілігінің белгісі деп айтады, бірақ Алла берген байлықты жетімдерге жұмсап, оларға ізет көрсетуге асықпайды. Бұл — олардың шынайы ниеттерінің дүниеқоңыздық екенін көрсетеді.

Жетім дегеніміз — әкесінен айырылған, әлі балиғат жасына толмаған бала. Мұндай балалар ерекше қамқорлыққа, мейірімге және құрметке мұқтаж. Алла Тағала мұсылмандарды жетімдерге жақсылық жасауға, олардың құқықтарын қорғауға және оларға ізет көрсетуге шақырады.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Байлық пен кедейлік — сынақ: Дүниедегі байлық немесе жоқшылық адамның Алла алдындағы құндылығын анықтамайды. Ең құнды адам — Аллаға құлшылық етіп, өзгелерге жақсылық жасаған адам.
• Жетімдерге құрмет көрсету — иманның белгісі: Жетім балаларға мейірімді болу, оларға көмектесу және құрметтеу — нағыз мұсылманның қасиеті. Бұл іс адамды Алланың разылығына жақындатады.
• Дүниеқоңыздықтан сақтану: Адам баласы байлыққа шамадан тыс құмар болып, өзгелердің құқықтарын ұмытып кетпеуі керек. Алла берген ризықты өзгелермен бөлісу — иманның кемелдігінің белгісі.
• Іс пен сөздің бірлігі: Адам байлықты Алланың сүйіспеншілігі деп айтса, онда ол сол байлықты Алла разы болатын жолдарға жұмсауы тиіс. Сөз бен істің сәйкес болуы — шынайы иманның көрінісі.
• Ислам — мейірім діні: Ислам жетімдерге, мұқтаждарға, әлсіздерге қамқорлық жасауды үйретеді. Бұл дін адамды жүрегі жұмсақ, қолы ашық болуға шақырады.