Fajr surasi — Oyat 17

Kalimalarning ma'nolari:

• Kallā (كَلَّا): Yo'q, unday emas! Bu so'z insonni xato fikridan qaytarish uchun ishlatiladi.
• Bal (بَل): Balki, aksincha. Bu so'z avvalgi gapni bekor qilib, keyingisini tasdiqlaydi.
• Tukrimuna (تُكْرِمُونَ): Hurmat qilasizlar, izzat-ikrom qilasizlar.
• Yatim (الْيَتِيم): Otasi vafot etgan, balog'at yoshiga yetmagan bola.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda insonning noto'g'ri tasavvurini rad etmoqda. Ba'zi odamlar boylik va farovonlikni Allohning o'zlariga bergan izzat-ikromi, deb o'ylaydilar. Lekin Alloh taolo ularning bu xayolini yo'q deb rad etadi: "Yo'q, unday emas!" Chunki haqiqiy izzat-ikrom Allohga itoat qilishdadir, haqiqiy xorlik esa Unga osiylikdadir.

So'ngra Alloh taolo ularning amalini tanqid qilib: "Balki sizlar yetimga izzat-ikrom qilmayapsizlar", deydi. Ya'ni, ularning gunohi faqat noto'g'ri e'tiqodda emas, balki amallarida ham xatolik bor. Ular Alloh bergan mol-mulkdan yetimlarga xayr-ehson qilmaydilar, ularning haqini bermaydilar, ularga mehr-shafqat ko'rsatmaydilar. Holbuki, yetimlarga yaxshilik qilish, ularning boshini silash, ularni taomlantirish islom dinida juda buyuk fazilat hisoblanadi.

Bu oyatda keltirilgan "yetim" so'zi otasidan ayrilgan, balog'atga yetmagan bolalarni anglatadi. Ular ota mehriga muhtoj bo'lgani uchun ularga alohida g'amxo'rlik qilish, ularning moddiy va ma'naviy ehtiyojlarini ta'minlash lozim.

Foydalar:

1. Boylik va kambag'allik Allohning bandaga bo'lgan muhabbati yoki g'azabining belgisi emas. Alloh ba'zi payg'ambarlarni kambag'al qilib sinagan bo'lsa, ba'zi gunohkorlarni boy qilib imtihon qilgan.
2. Yetimlarga g'amxo'rlik qilish – islom dinining ulug' amallaridan biri. Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam): "Men va yetimga g'amxo'rlik qiluvchi jamatda shu ikki barmog'imdek birga bo'lamiz", deb marhamat qilganlar.
3. Inson o'z mol-mulkini faqat o'z manfaatiga emas, balki jamiyatdagi muhtojlar, ayniqsa yetimlar manfaati uchun ham sarflashga o'rganishi kerak. Bu uning qalbini poklaydi va jamiyatda o'zaro mehr-oqibat mustahkamlanadi.
4. Islom dini nafaqat ibodatlarga, balki ijtimoiy adolat va insonparvarlikka ham katta e'tibor beradi. Yetimlarga yaxshilik qilish – bu insoniylikning eng oliy ko'rinishlaridan biridir.