سوره توبه — آیه 76

معانی کلمات:

• بَخِلُوا: بخل ورزیدند و از پرداخت حق خدا خودداری کردند.
• تَوَلَّوا: روی گرداندند و پشت کردند.
• مُعْرِضُونَ: دوری‌کنندگان و اعراض‌کنندگان (کسانی که به طور مداوم از حق روی می‌گردانند).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه بیان حال منافقان و کسانی که با خدا عهد بسته بودند که اگر از فضل خود به آنان بدهد، انفاق کنند و شکرگزار باشند، می‌فرماید: اما هنگامی که خداوند از فضل و کرم خود به آنان عطا کرد و اموال و ثروتی در اختیارشان گذاشت، به جای وفای به عهد و انفاق در راه خیر، بخل ورزیدند و از پرداخت حقوق مالی و صدقات خودداری کردند. آنان نه تنها شکر نعمت را به جا نیاوردند، بلکه از اطاعت خدا و پیامبرش روی گرداندند و در حالی از حق دور شدند که اعراض و بی‌اعتنایی به دین، خصلت همیشگی آنان بود. این آیه نشان می‌دهد که ثروت و نعمت، برای انسان‌های سست‌ایمان نه تنها موجب شکر نمی‌شود، بلکه پرده از حقیقت درونشان برمی‌دارد و آنان را در مسیر طغیان و سرکشی بیشتر قرار می‌دهد.

فواید و پیام‌های آیه:

1. آزمایش انسان با نعمت‌ها: خداوند بندگان را نه تنها با سختی‌ها، بلکه با نعمت‌ها نیز آزمایش می‌کند؛ ثروت و فراوانی، معیاری برای سنجش صداقت ایمان و شکرگزاری انسان است.
2. بخل، نشانه ضعف ایمان: کسی که به وعده‌های الهی ایمان دارد و می‌داند آنچه در راه خدا می‌دهد، جایگزین و پاداش دارد، هرگز بخل نمی‌ورزد؛ بخل ریشه در عدم اعتماد به وعده‌های خداوند دارد.
3. پایداری بر عهد و پیمان: مؤمن واقعی کسی است که در خوشی و ناخوشی، به عهد خود با خدا وفادار می‌ماند و نعمت‌های الهی او را از یاد خدا غافل نمی‌کند.
4. هشدار درباره عاقبت اعراض از دین: روی‌گردانی از دستورات الهی، انسان را به تدریج از رحمت خدا دور می‌کند و سرانجام او را به عذاب و خواری در دنیا و آخرت گرفتار می‌سازد.
5. اهمیت انفاق و صدقه: انفاق در راه خدا، نه تنها نشانه شکرگزاری نعمت است، بلکه سبب برکت و افزایش مال می‌شود و انسان را از گرفتاری‌ها و بلاها محفوظ می‌دارد.