سوره یوسف — آيت 84

1) لفظن جي معنيٰ ۽ تشريح:

• وَتَوَلَّىٰ عَنْهُمْ: ۽ انھن کان منهن موڙيائين، پاسي ٿي ويو.
• يَا أَسَفَىٰ: اي افسوس! اي وڏو ڏک! ”أسف“ جو مطلب آھي شديد غم ۽ افسوس.
• وَابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ: ۽ سندس ٻئي اکيون اڇيون ٿي ويون (يعني نظر ختم ٿي ويس، اکين جي ڪاري ھلي وئي).
• مِنَ الْحُزْنِ: غم جي ڪري.
• فَهُوَ كَظِيمٌ: پوءِ ھو پنھنجي غم کي لڪائيندڙ ۽ دٻائيندڙ آھي، ظاھر نٿو ڪري.

2) تفسير:

حضرت يعقوب عليہ السلام پنھنجن پٽن جي ڳالھين کان دل آزرده ٿي انھن کان منهن موڙي ڌار ٿي ويا ۽ وڏي افسوس سان چوڻ لڳا: ھاءِ يوسف! (يعني اي منهنجا پٽ يوسف!) تنھنجي جدائيءَ جو مون کي ڪيترو نه شديد غم آھي. يوسف عليه السلام جي فراق ۾ ھو ايترو ته روئڻ ۽ غم ڪرڻ لڳا جو سندن اکين جي ڪاري ختم ٿي وئي ۽ اکيون اڇيون ٿي ويون، ۽ نظر به وڃائي ويٺا. پر ان جي باوجود ھو پنھنجي دل جو غم ۽ ڏک ماڻھن اڳيان ظاھر نه ڪندا ھئا، بلڪه ان کي پنھنجي دل ۾ دٻائي رکندا ھئا. سندن اندر غم ۽ فڪر سان ڀريل ھو، مگر صبر ۽ برداشت سان ان کي لڪائيندا رھيا.

3) استنباطي فائدا:

• صبر ۽ برداشت جي ترغيب: ھن آيت مان معلوم ٿئي ٿو ته مصيبت ۽ غم جي وقت ۾ به انسان کي صبر ۽ برداشت سان ڪم وٺڻ گھرجي ۽ پنھنجي ڏک کي ماڻھن اڳيان شور مچائڻ بدران الله جي حوالي ڪرڻ گھرجي.
• اولاد سان محبت جي قدر: حضرت يعقوب عليہ السلام جي يوسف عليه السلام سان محبت ۽ سندن فراق جو غم ڏسي معلوم ٿئي ٿو ته اولاد سان سچي محبت ۽ ان جي جدائيءَ جو ڏک انسان جي فطرت جو حصو آھي، ۽ اسلام ان جذبي کي تسليم ڪري ٿو.
• الله تي ڀروسو: حضرت يعقوب عليہ السلام ايترو غم ۾ ھجڻ باوجود الله کان نااميد نه ٿيا، بلڪه پنھنجي غم کي الله جي حوالي ڪري صبر ڪيائون. ھن مان سبق آھي ته مشڪلاتن ۾ الله تي ڀروسو ۽ اميد قائم رکڻ گھرجي.
• قرآن جي دلنشين بيان: قرآن مجيد ھن آيت ۾ انساني جذبن ۽ ڏکن کي نھايت مؤثر انداز ۾ بيان ڪيو آھي، جيڪو ظاھر ڪري ٿو ته قرآن ھڪ مڪمل ۽ حقيقي ڪتاب آھي، جنھن ۾ انسان جي زندگيءَ جا سڀئي پھلو موجود آھن.
• اسلام جي رحمت: اسلام اسان کي ٻڌائي ٿو ته غم ۽ ڏک جو اظهار ۽ اولاد سان محبت رکڻ گناهه ناهي، پر ان کي الله جي رضا ۽ صبر سان گڏ رکڻ گھرجي. ھي ئي اسلام جي رحمت ۽ حقيقت آھي.