سوره اسراء — آیه 42

معانی کلمات:

• آلِهَة: جمع «إله»، به معنای معبودان.
• لَابْتَغَوْا: قطعاً طلب میکردند و در پی راهی میگشتند.
• ذِي الْعَرْشِ: صاحب عرش، یعنی خداوند متعال که عرش، تخت فرمانروایی اوست.
• سَبِيلًا: راه و مسیری.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به مشرکان بگو: اگر چنانکه شما میگویید و ادعا میکنید، با خداوند معبودان دیگری نیز وجود داشت، آن معبودانِ دروغین حتماً در پی راهی میگشتند تا بر خداوندِ صاحبِ عرشِ بزرگ چیره شوند و با او در فرمانروایی و پادشاهی به ستیز برخیزند؛ همانگونه که پادشاهان دنیا برای تصاحب حکومت یکدیگر راهی میجویند و با هم میجنگند. اما چون میبینید هیچ معبودی چنین نکرده و هیچ کس نتوانسته است به آستان قدس الهی راه یابد و با او به مبارزه برخیزد، پس معلوم میشود که خدایی جز او نیست و همه معبودان دیگر باطل و ساختگیاند. اگر واقعاً این خدایانِ ادعایی، شریک خدا بودند، هرگز از تلاش برای غلبه بر او و تصاحب قدرت او بازنمیماندند؛ زیرا هیچ شریکی راضی به مشارکت در قدرت نیست و همواره میکوشد تا سهم خود را افزایش دهد یا بر شریک خود چیره شود.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که خدای متعال در ذات و صفات خود یگانه است و هیچ شریکی ندارد؛ زیرا اگر شریکی میداشت، نظم جهان به هم میریخت و هرج و مرج پدید میآمد.
• توحید و یکتاپرستی، اساس دین اسلام و مایه آرامش دلهای مؤمنان است؛ چرا که انسان با دانستن اینکه تنها یک خدا وجود دارد که همه کارها به دست اوست، دل خود را به او میسپارد و از هراس و تردید رهایی مییابد.
• ادعای مشرکان درباره وجود خدایان متعدد، ادعایی پوچ و بیاساس است که با عقل سلیم و مشاهده نظام منظم جهان سازگاری ندارد.
• این آیه مؤمنان را به تفکر و اندیشه در آفرینش دعوت میکند تا از راه عقل و منطق به یگانگی خدا پی ببرند و ایمان خود را استوار سازند.
• شناخت عظمت خداوند که صاحب عرش و فرمانروای مطلق جهان است، انسان را به فروتنی در برابر او وامیدارد و او را از سرکشی و طغیان بازمیدارد.