Isro surasi — Oyat 42

Kalimalarning ma'nolari:

• آلِهَةٌ – ilohlar, xudolar.
• لَابْتَغَوْا – albatta izlagan bo‘lardi, talab qilgan bo‘lardi.
• ذِي الْعَرْشِ – Arshning sohibi, ya'ni Alloh taolo.
• سَبِيلًا – yo‘l, usul.

Tafsir:

Ey Muhammad (s.a.v.), shu mushriklarga ayting: Agar Alloh bilan birga ular aytganidek boshqa ilohlar ham bo‘lganida edi, o‘sha ilohlar Arshning sohibi bo‘lgan Allohga qarshi yo‘l izlagan bo‘lur edilar. Ya'ni ular Allohning mulkiga qarshi chiqib, Unga g‘olib bo‘lishga va hukmronlikda U bilan tortishishga harakat qilgan bo‘lardi. Chunki dunyo podshohlarining odati shundayki, ular bir-birlariga qarshi kurashib, hokimiyatni egallashga intiladilar. Agar Alloh bilan birga boshqa ilohlar bo‘lganida, ular ham xuddi shunday qilgan bo‘lardi. Ammo bunday bo‘lmagani, hech qanday iloh Allohga qarshi yo‘l izlamagani – bu Allohning yagonaligining va Uning sherigi yo‘qligining yaqqol dalilidir.

Foydalar:

• Bu oyat Alloh taoloning yagonaligini va Uning hech qanday sherigi yo‘qligini aql va mantiq asosida isbotlaydi. Agar bir nechta iloh bo‘lganda, ular o‘rtasida nizo va kurash kelib chiqib, olam tartibi buzilgan bo‘lardi.
• Mushriklarning da'volari asossiz va yolg‘on ekanini ochiq-oydin ko‘rsatadi. Ularning aytganlari haqiqatga to‘g‘ri kelmaydi, chunki hech qachon boshqa ilohlar Allohga qarshi chiqishga yo‘l izlamagan.
• Bu oyat mo‘minlarga Allohning buyukligi va qudratini eslatadi. U yagona hukmdor, Uning mulkida hech kim U bilan tortisha olmaydi. Shuning uchun bandalar faqat Ungagina ibodat qilishlari va faqat Undan yordam so‘rashlari lozim.
• Oyat insonni tafakkurga chorlaydi: agar bir nechta xudo bo‘lganda, koinotdagi bu go‘zal tartib va uyg‘unlik saqlanib qolmas edi. Bu tartibning mavjudligi yagona Ilohning borligiga eng katta dalildir.