سوره مؤمنون — آيت 96

1) لفظن جي معنيٰ ۽ تشريح:

• ادْفَعْ: تون دفع ڪر، هٽاءِ، رد ڪر.
• بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ: انهيءَ شيءِ سان جيڪا تمام بهترين هجي، يعني نيڪيءَ ۽ سهڻي اخلاق سان.
• السَّيِّئَةَ: برائي، بدسلوڪي، ايذا ۽ تڪليف جيڪا ٻين کان پهچي.
• نَحْنُ أَعْلَمُ: اسان چڱيءَ طرح ڄاڻون ٿا.
• بِمَا يَصِفُونَ: انهن جي بيان ڪيل ڳالهين بابت، يعني اهي جيڪي شيون الله سان لاڳو ڪن ٿا يا توکي منسوب ڪن ٿا.

2) آيت جي تفسير:

اي نبي! جڏهن دشمن توکي چوڻ يا ڪرڻ سان ايذا ڏين، ته تون انهن جي برائيءَ جو مقابلو برائيءَ سان نه ڪر، پر انهن جي بدسلوڪيءَ کي نيڪيءَ ۽ سهڻي اخلاق سان دفع ڪر. يعني معاف ڪر، صبر ڪر ۽ انهن سان حسنِ سلوڪ ڪر. اسان چڱيءَ طرح ڄاڻون ٿا ته اهي مشرڪ ڇا ٿا چون ۽ ڇا ٿا بيان ڪن، ۽ اهي توکي ڪهڙين شين سان منسوب ڪن ٿا، جهڙوڪ جادو ۽ جنون. اسان انهن سڀني ڳالهين کي ڄاڻون ٿا ۽ انهن کي ان جو بدلو ڏينداسين.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• برائيءَ جو جواب نيڪيءَ سان ڏيڻ: هيءَ هڪ عظيم اخلاقي تعليم آهي، جيڪا انسان کي برداشت، معافي ۽ حسنِ سلوڪ جي طرف راغب ڪري ٿي. اهڙي رويي سان دشمني ختم ٿي سگهي ٿي ۽ دلين ۾ محبت پيدا ٿي سگهي ٿي.
• صبر ۽ تحمل جي ترغيب: نبي ڪريم ﷺ کي تسلي ڏني وئي ته تون صبر ڪر، ڇاڪاڻ ته الله تنهنجي ۽ تنهنجي دشمنن جي سڀني ڳالهين کي ڄاڻي ٿو ۽ انهن کي ان جو بدلو ضرور ڏيندو.
• الله جي علم جو يقين: الله تعاليٰ هر شيءِ کي ڄاڻي ٿو، جيڪي ماڻهو چئن ٿا يا ڪن ٿا، انهن جو علم الله وٽ آهي. اهو يقين انسان کي انصاف ۽ صبر جي طرف راغب ڪري ٿو.
• اسلام جي سهڻي اخلاقي تعليم: اسلام صرف عبادتن جو نالو ناهي، پر اهو هڪ مڪمل زندگيءَ جو نظام آهي، جنهن ۾ ٻين سان حسنِ سلوڪ، معافي ۽ برداشت جا اعليٰ اصول شامل آهن. اهڙي تعليم انسان کي دنيا ۽ آخرت ۾ ڪامياب بڻائي ٿي.
• قرآن جي عالمگير هدايت: هيءَ آيت ڏيکاري ٿي ته قرآن مجيد صرف ماضيءَ جي قومن لاءِ ناهي، پر هر دور ۽ هر انسان لاءِ هدايت جو سرچشمو آهي. ان ۾ اهڙا اصول موجود آهن، جيڪي انسان کي بهترين ۽ ڪامياب زندگيءَ جي طرف رهنمائي ڪن ٿا.