Şüəra surəsi — Ayə 137

Sözlərin izahı:

• إِنْ (in): Burada "deyil, yalnız" mənasını verən inkar və həsr ədatıdır.
• خُلُق (xuluq): Adət, vərdiş, davranış tərzi, keçmişdən qalma qayda mənalarını bildirir.
• الْأَوَّلِين (əl-əvvəlin): Əvvəlki nəsillər, keçmişdə yaşamış insanlar deməkdir.

Ayənin təfsiri:

Bu ayə, Allahın peyğəmbərlərinə qarşı çıxan kafir qövmlərin danışıqlarından bəhs edir. Onlar öz peyğəmbərlərinin gətirdiyi xəbərdarlıqlara, dirilişə və haqq-hesaba inanmaq istəməyib belə deyirdilər: "Bizim yaşadığımız bu həyat tərzi, bu adət-ənənələr, bu davranışlar yalnız əvvəlki nəsillərdən qalma bir qaydadır. Bu, sadəcə keçmişdəkilərin yolu və vərdişidir. Biz də onlar kimi yaşayırıq, onlar kimi ölüb gedirik. Bunda heç bir ilahi mesaj, heç bir peyğəmbərlik yoxdur."

Onlar belə düşünürdülər ki, həyatda baş verən yoxsulluq, sərvət, xəstəlik və sağlamlıq kimi hallar sadəcə zamanın gedişatıdır, təbiətin adi gedişidir. Bunların arxasında Allahın bir hikməti, bir imtahanı olduğunu qəbul etmirdilər. Ona görə də deyirdilər: "Bu, yalnız əvvəlkilərin adətidir, bizə heç bir əzab gəlməyəcək, biz hesaba çəkilməyəcəyik."

Bu sözlər, əslində, insanın özünü aldatmasıdır. İnsan tarix boyu bu cür bəhanələrlə haqqa üz çevirmişdir. Halbuki yerin və göyün yaradılışı, gecə-gündüzün bir-birini əvəz etməsi, insanın yoxdan var edilməsi — bunların hamısı Allahın varlığına və qüdrətinə dəlil olan açıq-aydın nişanələrdir. İnsan bu nişanələrə diqqət yetirsə, həyatın sadəcə təsadüfi bir axın olmadığını, hər şeyin bir Yaradanın iradəsi ilə idarə olunduğunu anlayar.

Ey insan! Sən də bu ayənin xəbərdarlığına qulaq as. Keçmişdəkilərin yolu deyə biləcəyin bir bəhanə səni haqdan uzaqlaşdırmasın. Əcdadlarının adətləri səni doğru yoldan sapdırmasın. Çünki hər nəsil öz əməlinə görə cavab verəcəkdir. Sənin üçün ən gözəl miras, atalarından qalan doğru inanc və gözəl əxlaqdır. Gəl, Quranın nuruna qulaq as, Rəbbinin sənə göstərdiyi yolu izlə. Bil ki, səni yaradan Allah səni başıboş buraxmamışdır; O, sənə peyğəmbərlər və kitablar göndərmişdir ki, doğru yolu tapasan və əbədi səadətə nail olasan.