سوره شعرا — آیه 44

معانی کلمات:

• حِبَالَهُمْ: ریسمانها و طنابهایشان.
• عِصِیَّهُمْ: چوبدستیهایشان (جمع عَصا).
• بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ: به قدرت و شوکت فرعون سوگند یاد کردند.

تفسیر آیه:

ساحرانِ فرعون پس از آنکه موسی علیهالسلام آنان را از نیرنگشان برحذر داشت و هشدار داد که خداوند نقشههایشان را باطل خواهد کرد، با کمالِ غرور و اعتماد به نفس، طنابها و چوبدستیهای خود را به میدان افکندند. آنگاه که این وسایل را رها کردند، به چشم مردم به صورت مارهای عظیم و جنبندهای درآمدند که به سرعت حرکت میکردند. این صحنه چنان هولناک بود که ترس و وحشت بر دلهای حاضران چیره شد. ساحران نیز برای آنکه بر هیبت و اقتدار خود بیفزایند و دلِ فرعون و اطرافیانش را به دست آورند، با صدای بلند و سوگند به عزت و شوکت فرعون گفتند: «به قدرت فرعون سوگند که ما قطعاً پیروزیم و موسی را شکست خواهیم داد.» این سخن نشاندهندهی نهایت تکبر و غفلت آنان از قدرت الهی بود؛ چرا که آنها به جای توکل بر خدا، به عظمت یک پادشاه زمینی پناه بردند و پیروزی را از آنِ خود دانستند، غافل از آنکه ارادهی خداوند بر هر چیزی چیره است.

فواید و پیامهای آیه:

• انسان مؤمن هرگز نباید به قدرتهای مادی و ظاهریِ دیگران دل ببندد یا از آنها هراس به دل راه دهد؛ چرا که عزت و پیروزی حقیقی تنها به دست خداوند است و اوست که ارادهاش بر همهچیز غلبه دارد.
• سوگند خوردن به غیر خدا، از جمله به قدرت و مقام افراد، نشانهی ضعف ایمان و جهل به عظمت پروردگار است؛ مؤمن باید تنها به خدا سوگند یاد کند و او را یگانه منشأ قدرت بداند.
• این آیه به ما میآموزد که در برابر دشمن، هرچند قدرتمند و مغرور باشد، نباید احساس شکست کرد؛ زیرا خداوند با یاری بندگان صالح خود، نقشههای ساحران و ظالمان را باطل میگرداند و حق را بر باطل پیروز میکند.
• غرور و تکبرِ ناشی از امکانات مادی، انسان را به گمراهی میکشاند و او را از توکل بر خدا بازمیدارد؛ همانگونه که ساحران با تکیه بر هنر خود، خود را بینیاز از یاری خدا پنداشتند و سرانجام شکست خوردند.