سوره آل عمران — آیه 67

معانی کلمات:

• حنیف: مایل به دین حق و راست، و منحرف از همه ادیان باطل.
• مسلم: تسلیم‌شده در برابر فرمان خداوند و اطاعت‌کننده از او.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حضرت ابراهیم علیه‌السلام را از هرگونه نسبت ناروایی که یهودیان، مسیحیان و مشرکان به او می‌دادند، مبرا می‌سازد. یهودیان ادعا می‌کردند که ابراهیم بر آیین یهود بوده است و مسیحیان نیز می‌گفتند که او بر دین مسیحیت بوده است. اما خداوند این ادعاها را باطل می‌شمارد و می‌فرماید: ابراهیم نه یهودی بود و نه نصرانی، زیرا یهودیت و نصرانیت هر دو پس از او پدید آمدند و او پیش از آنان می‌زیست. بلکه او حنیف بود؛ یعنی از همه ادیان باطل روی گردانید و به دین حق و راست متمایل شد، و مسلم بود؛ یعنی با تمام وجود در برابر فرمان خداوند تسلیم شد و تنها او را عبادت کرد. همچنین او هرگز از مشرکان نبود، چنانکه مشرکان عرب گمان می‌کردند که بر آیین او هستند. پس او موحّدی خالص بود و از هرگونه شرک و بت‌پرستی پاک و منزّه بود.

فواید و پیام‌های آیه:

1. پاک‌سازی ساحت انبیا از تهمت‌ها: این آیه به ما می‌آموزد که نباید به ساحت پیامبران و اولیای خدا نسبت‌های ناروا داد و باید از آنان با حقیقت دفاع کرد.
2. معیار حق، تسلیم بودن در برابر خداست: دین حقیقی نه به نام‌ها و عناوین قومی و قبیله‌ای وابسته است، بلکه به تسلیم خالصانه در برابر خداوند و پرهیز از شرک بستگی دارد.
3. دعوت به میانه‌روی و پرهیز از افراط و تفریط: یهودیان و مسیحیان هر کدام ابراهیم را به خود نسبت می‌دادند، اما خداوند او را از هر دو گروه جدا کرد و نشان داد که حقیقت، پیروی از دین فطرت و توحید خالص است.
4. اهمیت توحید و مبارزه با شرک: این آیه تأکید می‌کند که اساس دین ابراهیم، توحید و دوری از هرگونه شرک بوده است و این همان پیام اصلی همه پیامبران و دعوت اسلام است.
5. آرامش در سایه تسلیم به خدا: کسی که مانند ابراهیم تسلیم خداوند باشد، از تفرقه و اختلافات قومی و مذهبی رها می‌شود و به آرامش و یقین می‌رسد.