Niso surasi — Oyat 3

Kalimalarning ma'nolari:

• تُقْسِطُوا: adolat qilmoq, haqqini to'liq bermoq.
• الْيَتَامَى: yetimlar, otasidan ayrilgan bolalar (bu yerda yetim qizlar nazarda tutilgan).
• مَا طَابَ لَكُم: sizga halol va yoqimli bo'lgan narsa (ayollar).
• مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ: ikkitadan, uchtadan, to'rtdan (ya'ni, ko'pi bilan to'rttagacha).
• تَعُولُوا: og'ishmoq, adolatdan chiqmoq, zulm qilmoq.

Tafsir:

Ey mo'minlar! Agar sizlar qaramog'ingizdagi yetim qizlarga nisbatan adolat qilishdan qo'rqsangiz — ya'ni ularga to'liq mahr bermaslik yoki ularga yaxshi muomala qilmaslik xavfi bo'lsa — unda ularni nikohingizga olishdan voz keching va o'zingizga halol bo'lgan boshqa ayollardan nikohlang. Ulardan ikkitadan, uchtadan yoki to'rtdan uylanishingiz mumkin. Ammo agar bir nechta ayol o'rtasida adolat qilolmaslikdan qo'rqsangiz, unda bittasiga kifoyalaning yoki qo'l ostingizdagi cho'rilardan (kanizaklardan) foydalaning. Chunki kanizaklarga nisbatan er zimmasida ozod ayollardagidek ko'p haq-huquqlar bo'lmaydi. Alloh taolo sizlarga yetimlar haqida va nikohda birdan to'rtgacha uylanish yoki bitta ayol bilan kifoyalanish yoki kanizaklar bilan cheklanishni buyurdi. Bu sizning zulm qilmasligingiz va adolatdan og'masligingiz uchun eng yaqin yo'ldir.

Foydalar:

1. Islom dini yetimlarning haq-huquqlarini himoya qilishga alohida e'tibor beradi va ularning mol-mulkiga yoki shaxsiga nisbatan har qanday zulmni qat'iyan man etadi.
2. Islomda ko'pxotinlilikka ruxsat berilgan, lekin bu ruxsat adolat sharti bilan bog'liq — agar adolat qilishga qodir bo'lmasa, bitta ayol bilan kifoyalanish afzaldir. Bu esa islomning real hayotga mos va oqilona qarashini ko'rsatadi.
3. Ushbu oyat musulmonlarga o'z nafsini tiyib, Allohning chegaralariga rioya qilishni o'rgatadi. Har bir ishda adolat va me'yorni saqlash — mo'minning asosiy fazilatidir.
4. Islom dini insonlarni og'ir va murakkab vaziyatlarda ham oson va qulay yo'lni tanlashga undaydi, bu esa dinning inson tabiatiga mosligini va rahm-shafqatli ekanini namoyon etadi.