Əraf surəsi — Ayə 198

1. Bəzi kəlmələrin mənaları:

• Təd'u (تدعو): Çağırmaq, dəvət etmək.
• Hüda (الهدى): Doğru yol, hidayət, düzgün istiqamət.
• Yənzurun (ينظرون): Baxırlar, gözləri ilə baxırlar.
• Yubsirun (يبصرون): Görürlər, qavrayırlar, görmə qabiliyyətinə malikdirlər.

2. Ayənin təfsiri:

Ey müşriklər! Siz öz bütlərinizi və Allaha şərik qoşduğunuz o cansız varlıqları doğru yola, hidayətə dəvət etsəniz, onlar sizin çağırışınızı eşitməzlər. Çünki onlar nə eşidən, nə də danışan bir qüvvəyə malik deyillər. Onlar sadəcə daşdan, ağacdan və ya metaldan düzəldilmiş cisimlərdir.

Ey Peyğəmbər! Sən o bütlərə baxdıqda, onları sanki sənə baxan bir vəziyyətdə görürsən. Çünki bütpərəstlər öz tanrılarına insan və ya heyvan forması verərək gözlər, qulaqlar və əzalar düzəltmişlər. Lakin bu gözlər görmür, bu qulaqlar eşitmir. Onlar yalnız zahirən baxan kimi görünürlər, amma əslində heç nə görmürlər. Onlar cansız, hərəkətsiz və idraksızdırlar.

Bu ayə bütpərəstliyin nə qədər məntiqsiz olduğunu açıq şəkildə göstərir. İnsan öz əli ilə düzəltdiyi, heç bir fayda və zərər verə bilməyən bir varlığa necə ibadət edə bilər? Halbuki Allah-Taala hər şeyi eşidən, hər şeyi görən, hər şeyə qadir olan yeganə məbuddur.

3. Dəvət və nəsihət aspekti:

Ey insanlar! Bir an düşünün: Sizdən birinin qarşısında cansız bir heykəl olsa və siz ondan kömək istəsəniz, o sizə cavab verə bilərmi? Əlbəttə ki, yox! Bəs necə olur ki, insanlar bu cür aciz varlıqlara üz tutur, onlardan haqq və batili ayırd etmələrini gözləyirlər? Bu, ağlın qəbul edə biləcəyi bir şey deyil.

Uca Allah sizə rəhmət edərək doğru yolu göstərmək üçün Peyğəmbərlər göndərmiş, Kitablar nazil etmişdir. Ey insan! Sənə verilən ən böyük nemət ağıldır. Bu ağıl ilə düşünüb daşın, ətrafındakı cansız bütlərə deyil, səni yaradan, yaşadan, ruzi verən, eşidən və görən Allaha ibadət et. Çünki yalnız O, duaları eşidən, çağırışlara cavab verən, hidayət yolunu göstərəndir. Bütlər isə nə sizə fayda verə bilər, nə də zərər. Onları tərk edib, tək olan Allaha üz tutun ki, həm dünyada, həm də axirətdə xilas olasınız.