سوره مدثر — آیه 23

معانی کلمات:

• أَدْبَرَ: پشت کرد، روی گرداند.
• وَاسْتَكْبَرَ: تکبر ورزید، گردنکشی کرد و از پذیرش حق سر باز زد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه توصیف حال آن مردِ عنود و لجوج (ولید بن مغیره) میفرماید: او پس از آنکه در اندیشه خود چارهای نیافت و نتوانست عیبی بر قرآن بگیرد، روی از حق برگرداند و پشت به دعوت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم کرد و از پذیرش ایمان تکبر ورزید. او نه تنها به خود حق نداد که در برابر کلام الهی خاضع شود، بلکه با نخوت و خودبزرگبینی از اطاعت و پیروی از رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم سر باز زد. این رویگردانی و تکبر، سرآغاز دشمنیهای بعدی او با اسلام و قرآن بود که در آیات بعد به آن اشاره شده است.

فواید و پیامهای آیه:

1. خطر تکبر در برابر حق: تکبر و خودبزرگبینی از بزرگترین موانع هدایت است. انسان متکبر هرگز تن به حق نمیدهد، حتی اگر حق برایش روشن باشد.
2. رویگردانی از حق، زمینهساز سقوط: کسی که از حق روی برگرداند، به تدریج در ورطه انکار و دشمنی با دین گرفتار میشود و ممکن است به جایی برسد که علیه خدا و رسولش توطئه کند.
3. لزوم تواضع در برابر قرآن: برای بهرهمندی از هدایت قرآن، نخستین شرط، فروتنی و آمادگی قلبی برای پذیرش حق است. هر که در برابر این کتاب آسمانی تکبر ورزد، از فیض هدایت آن محروم میماند.
4. پندآموزی از سرنوشت مستکبران: تاریخ گواه است که مستکبران در برابر دعوت انبیاء، سرانجامی جز ذلت و خواری در دنیا و عذاب در آخرت نداشتهاند. این آیه هشداری است برای همه کسانی که در برابر حق، گردنکشی میکنند.